Сақтандыру компаниясының төлем қабілеттілігі мен тиімді қызметінің кепілі — ең алдымен оның бақылаушы органның барлық талаптарын сақтауы. Бұрын бұл функцияларды ҚР Қаржы нарығын қадағалау және бақылау комитеті мен ҚР Ұлттық банкі атқарған, бүгінде сақтандыру нарығын реттеу мен қадағалауды Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) жүзеге асырады. Сақтандыруда сақтандыру компанияларына қойылатын қағидалар мен нормалар туралы біржақты емес пікірлер көп. Мысалы, медициналық сақтандыруда немесе оны әдетте атайтындай мед. сақтандыруда қандай пруденциялық нормативтер қажет екені туралы мәселе әлі де даулы, — бұған, әрине, келісеміз. Бірақ автосақтандыру, автокаско, қызметкерлерді міндетті сақтандыру, өмірді сақтандыру және т. б. сияқты түрлерде белгілі бір талаптарсыз болмайды. Қаржы нарығын өз бетімен жіберіп, сақтандыру компанияларында ішкі жауапкершілік оянғанын күту — мемлекет те, бақылаушы орган да бара алмайтын өте тәуекелді қадам.
Сақтандыру компанияларының реттелуі мен пруденциялық нормативтерді сақтауы мәселесіне екі көзқарас бар. Ерікті де, міндетті де сақтандыру шарттары әрбір қазақстандықтың өміріне берік енді, сондықтан сақтандырушылардың төлем қабілеттілігіне кім жауап беруі керек деген мәселе барлығына қатысты.
- Нарыққа резервтер қалыптастыру қажеттілігін және олардың мөлшерін өз бетінше реттеу мен айқындау мүмкіндігін беру керек. Бұл тәсілдің өз артықшылықтары бар. Егер сақтандырушылар қабылданатын тәуекелдің құны мен салмағын өздері айқындаса, екі сценарий болуы мүмкін: не сақтандыру компаниялары іштей сақтандырушының мүмкіндіктерін де, сақтанушының қажеттіліктерін де ескеретін дұрыс шешімдер қабылдайды, не шығынды тәуекелдердің түбіне құлдырайды. Екінші жағдайда компания біраз уақыт бойы төлемдерді жаңа түсімдермен жабу арқылы міндеттемелері бойынша жауап бере алады, бірақ банкроттық сөзсіз болады.
- Нарықты мемлекет реттеуі тиіс және сақтандыру компаниялары жұмыс істей алатын шекараларды дәл мемлекет қалыптастыруы керек. Артықшылығы — нарыққа бастапқыда жоғары қаржылық мүмкіндіктері бар компаниялар ғана шығады. Кемшілігі — сақтандыру компаниясын құруға батылы барған мықты әрі құзыретті сақтандырушылар немесе кәсіпқойлар топтары жоғары «кіру билетіне» байланысты нарыққа шыға алмауы мүмкін.
Polis Re бұл жағдайға қатысты өз көзқарасын ұстанады, ол нарықты реттеудің осы екі әдісінің теңгерімінен көрінеді.
Ең маңызды пруденциялық норматив — "төлем қабілеттілігі маржасының нормативі", ол әлеуетті клиентке сақтандыру компаниясының өз резервтерін қаншалықты дұрыс қалыптастыратынын көрсетеді және беріктік қоры деп аталатын коэффициентті көрсетеді.
Пруденциялық нормативтер дегеніміз не
Пруденциялық нормативтер — реттеуші қаржы ұйымдарына олар қабылдайтын тәуекелдерді шектеу және клиенттер алдындағы міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету үшін белгілейтін міндетті сандық және сапалық талаптар. «Пруденциялық» сөзі «сақ, байыпты» дегенді білдіреді: нормативтер сақтандырушыға кімді және қалай сақтандыру керектігін нұсқамайды, бірақ шарттар бойынша төлеу қабілетін сақтау үшін компания шықпауы тиіс шекараларды белгілейді. Нормативтердің нақты тізбесі, оларды есептеу тәртібі және ең төменгі мәндері ҚНРДА-ның нормативтік құқықтық актілерінде бекітілген және мезгіл-мезгіл өзгеріп отырады, сондықтан өзекті редакцияны «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінен (adilet.zan.kz) тексерген жөн.
Сақтандырушыларға қойылатын талаптардың негізгі топтары
- Жарғылық капиталдың ең төменгі мөлшері — сақтандыру ұйымын құруға арналған кіру шегі; ол жалпы сақтандыру, өмірді сақтандыру компаниялары және қайта сақтандыру ұйымдары үшін әртүрлі.
- Төлем қабілеттілігі маржасы — компанияның меншікті капиталы мен қабылданған міндеттемелер көлемінің арақатынасы. Сақтандырушының резервтерден тыс күтпеген ірі залалдарды жабуға өз қаражаты жететін-жетпейтінін көрсетеді.
- Жоғары өтімді активтердің жеткіліктілігі — активтердің бір бөлігін төлемдер үшін тез ақшаға айналдыруға болатын нысанда ұстау талабы.
- Сақтандыру резервтері — компания болашақ төлемдер үшін қалыптастыруға міндетті қаражат: еңбекпен табылмаған сыйлықақылар резерві, мәлімделген, бірақ реттелмеген залалдар резерві, орын алған, бірақ мәлімделмеген залалдар резерві және басқалар.
- Активтердің құрылымы мен әртараптандырылуына қойылатын талаптар — бір қарыз алушының проблемалары бүкіл компанияны құлатпауы үшін бір құралға, бір эмитентке немесе байланысты тұлғаларға салымдарға шектеулер.
- Өзіндік ұстап қалу лимиттері және қайта сақтандыру — ірі тәуекелдерді компания ішінара қайта сақтандыруға береді және капитал мүмкіндік бергеннен артық тәуекелді өзінде қалдырмайды.
Бұл сақтанушы үшін неліктен маңызды
Клиент үшін пруденциялық нормативтер — абстрактілі бухгалтерия емес. Сақтандыру шарты — болашақта, кейде бірнеше жылдан кейін төлеу туралы уәде. Полистің бағасы өздігінен сақтандыру жағдайы басталғанда компанияның уәдені орындай алатын-алмайтынын айтпайды. Дәл нормативтер мен олардың сақталуын қадағалау сақтанушының өзін сақтандырушының қателіктері мен абайсыздығынан қорғайды.
Егер компания нормативтерді жүйелі түрде бұзса, реттеуші шаралар қолданады: нұсқамалар мен іс-шаралар жоспарларынан бастап қызметті шектеуге, лицензияның қолданылуын тоқтата тұруға немесе лицензиядан айыруға дейін. Сонымен қатар Қазақстанда Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры (СТКБҚ) жұмыс істейді, ол қатысушы сақтандырушы таратылған кезде заңнамада айқындалған сақтандыру түрлері бойынша төлемдерді қамтамасыз етеді. Алайда қордың кепілдіктерінің өз шарттары мен шектері бар, сондықтан оларға үміт артқаннан гөрі бастапқыда тұрақты компанияны таңдаған дұрыс.
Клиент сақтандыру компаниясының қаржылық тұрақтылығын қалай бағалай алады
- ҚНРДА тізілімінен қажетті сақтандыру сыныбына қолданыстағы лицензияның бар-жоғын тексеріңіз.
- Жарияланған қаржылық есептілікті қараңыз: меншікті капиталдың мөлшері, сақтандыру сыйлықақылары мен төлемдерінің серпіні, резервтердің көлемі.
- Пруденциялық нормативтердің орындалуы туралы ашылатын мәліметтерге, сондай-ақ компанияға қолданылған қадағалау ден қою шараларына назар аударыңыз.
- Компанияның танылған рейтингтік агенттіктің рейтингі бар-жоғын және ірі тәуекелдерді кіммен қайта сақтандыратынын біліңіз.
- Залалдарды реттеу тәжірибесін бағалаңыз: өтініштерді қарау мерзімдері, бас тарту үлесі, төлем рәсімі туралы пікірлер.
Сақтандыру ұйымдарын осы параметрлер бойынша сақтандыру компаниялары бөліміндегі жиынтық ақпарат арқылы салыстырған ыңғайлы, ал бейтаныс терминдердің — маржа, резервтер, өзіндік ұстап қалу — мағынасын глоссарийден нақтылауға болады.
Жиі кездесетін қате түсініктер
- «Ең арзан полис — ең тиімдісі». Демпинг кейде компанияның тәуекелдерді төмен бағалайтынын немесе төлемдерді жаңа сатылымдар есебінен қаржыландыратынын білдіреді.
- «Ірі компания банкротқа ұшырай алмайды». Көлемнің маңызы бар, бірақ шешуші мәнді активтердің сапасы, резервтердің жеткіліктілігі және нормативтерді сақтаудағы тәртіп атқарады.
- «Нормативтер тек реттеушіге қатысты». Нормативтердің сақталуы клиенттің төлемді толық көлемде және уақытында алатын-алмайтынына тікелей әсер етеді.
Қорытынды
Пруденциялық реттеу — нарық еркіндігі мен сақтанушыларды қорғау арасындағы ымыра. Тым жұмсақ талаптар банкроттықтар мен төлемдердің жүргізілмеуіне әкеледі, тым қатаң талаптар — бәсекелестіктің қысқаруына. Клиентке тұрақтылықтың базалық көрсеткіштерін түсініп, сақтандырушыны таңдағанда оларды баға мен шарт талаптарымен қатар ескеру маңызды. Сіздің тәуекеліңізге дәл қай компания сай келетінін анықтағыңыз келсе, брокерден кеңес алуға болады.