Сақтандыру қызметі терминдерінің сөздігі
✓ Қысқаша: сақтандыру терминін Қазақстан Республикасының заңнамасын, сақтандыру қағидаларын және нақты шартты ескере отырып түсіндіру қажет. Сөздік ұғымдарды бағдарлауға көмектеседі, бірақ полис талаптарын алмастырмайды.
Анықтамалық
Қалай пайдалану керек
Қажетті әріпті таңдап, шартта, қағидаларда немесе сақтандыру жағдайы бойынша құжаттарда кездесетін терминнің анықтамасын табыңыз.
Мәнмәтін
Нені ескеру керек
Бір ұғымның заңда немесе шартта арнайы мағынасы болуы мүмкін. Алшақтық болған жағдайда қолданылатын ресми құжаттың басымдығы бар.
2026 жылға өзектендіру: сөздік сақтандыру терминдерін анықтамалық түрде түсінуге арналған. Нақты жағдайдағы ұғымның дәл мағынасы Қазақстан Республикасының заңнамасымен, сақтандыру қағидаларымен және жасалған шарттың талаптарымен айқындалады.
А Б В Г Д З И К Л М Н О П Р С Т У Ф Ц Э
А
Андеррайтер
Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қызметкері, оның функцияларына сақтандыруға қабылданатын сақтандыру тәуекелдерін бағалау және сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттарының талаптарын айқындау кіреді.
Сақтандыру компаниясының агенті
Сақтандыру агенттерінің тізіліміне енгізілген және тапсырма шарты негізінде бір немесе бірнеше сақтандыру ұйымының атынан және тапсырмасы бойынша сақтандыру шарттарын жасасу жөнінде делдалдық қызметті жүзеге асыратын жеке немесе заңды тұлға.
Актуарлық есептеулер
Актуарий сақтандыру резервтерін есептеу кезінде қолданатын экономикалық-математикалық есептеу әдістері.
Актуарий
Уәкілетті органның лицензиясы бар, міндеттемелердің мөлшерін, сақтандыру және қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру сыйлықақыларының мөлшерлемелерін экономикалық-математикалық есептеуге байланысты қызметті жүзеге асыратын, сондай-ақ сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының төлем қабілеттілігі мен қаржылық тұрақтылығының қажетті деңгейін қамтамасыз ету мақсатында оның жүргізіп отырған және жүргізуге жоспарланған сақтандыру түрлерінің пайдалылығы мен кірістілігін бағалайтын жеке тұлға.
Аддендум
Бұрын жасалған сақтандыру немесе қайта сақтандыру шартына жазбаша толықтыру, онда шарттардың бұрын келісілген талаптарына тараптар арасында келісілген өзгерістер қамтылады. Сақтандыру тарифінің өзгеруіне және осы полис бойынша тиісті өзара есеп айырысуларға әкелуі мүмкін.
Аджастер
Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қызметкері, оның функцияларына сақтандыру төлемі бойынша өтінішті қарау және сақтандыру жағдайынан келген залалды бағалау кіреді.
Авариялық комиссар
Сақтанушымен келісім бойынша сақтандыру залалдарының себебін, сипаты мен мөлшерін анықтайтын сарапшы, сақтандырушының уәкілетті өкілі.
Агенттік сыйақы
Тапсырма шартының талаптарына сәйкес агенттің сақтандыру компаниясының мүддесінде және атынан тиісті міндеттерді (тапсырмаларды) орындағаны үшін оның қызметтеріне төленетін ақы.
Абандон
Сақтанушының толық сақтандыру сомасын алу арқылы сақтандырылған мүлікке өз құқықтарынан сақтандырушының пайдасына бас тартуы. Сақтанушы сақтандыру жағдайының туындауы нәтижесінде өзі шеккен залалдың көлемін дәлелдеу міндетінен босау үшін абандонға жүгінеді.
Әрбір шартта кездесетін негізгі ұғымдар
«А» әрпінен басталатын терминдер кәсіби ортада жиірек кездеседі. Төменде — оларсыз кез келген полисті оқу қиын болатын ұғымдар. Анықтамалардың толық тізбесі сақтандыру терминдерінің глоссарийі бөлімінде жинақталған.
Сақтандырушы
Сақтандыру қызметін жүзеге асыру құқығына лицензиясы бар және сақтандыру жағдайы туындаған кезде сақтандыру төлемін жүргізу міндеттемесін өзіне алатын сақтандыру ұйымы.
Сақтанушы
Сақтандырушымен сақтандыру шартын жасасқан және сақтандыру сыйлықақысын төлейтін тұлға.
Сақтандырылған
Өмірі, денсаулығы немесе мүліктік мүдделері сақтандырылған тұлға. Сақтандырылған адам сақтанушымен сәйкес келуі мүмкін, ал басқа тұлға — мысалы, компания қызметкері болуы да мүмкін.
Пайда алушы
Сақтандыру төлемін алушы ретінде тағайындалған тұлға. Кепілдік және лизингтік сақтандыруда пайда алушы ретінде көбіне банк немесе лизинг беруші болады.
Сақтандыру сомасы
Сақтандырушы шарт бойынша төлем жүргізуге міндетті ақша сомасы. Мүліктік сақтандыру бойынша ол, әдетте, объектінің нақты құнынан аспауы тиіс.
Сақтандыру сыйлықақысы және сақтандыру тарифі
Сыйлықақы — сақтанушы сақтандырушыға төлейтін сақтандыру ақысы. Тариф — сыйлықақы есептелетін мөлшерлеме, әдетте сақтандыру сомасының пайызымен.
Сақтандыру жағдайы және сақтандыру төлемі
Сақтандыру жағдайы — шартта көзделген, туындаған кезде сақтандырушы төлем жүргізуге міндетті оқиға. Сақтандыру төлемі — сақтандыру сомасы шегінде және шарттың талаптарын ескере отырып төленетін сома.
Франшиза
Залалдың сақтандырушы өтемейтін бөлігі. Шартты франшиза залал оның мөлшерінен аспаса, сақтандырушыны төлемнен босатады; шартсыз франшиза әрбір төлемнен шегеріледі.
Ерекшеліктер
Залал туындаса да, сақтандыру төлемі жүргізілмейтін оқиғалар мен мән-жайлар. Ерекшеліктер сақтандыру қағидаларында және шартта тізіліп көрсетіледі.
Суброгация
Өтемақы төлеген сақтандырушыға залалға жауапты тұлғаға талап ету құқығының төленген сома шегінде ауысуы.
Қайта сақтандыру
Сақтандырушының қабылдаған тәуекелінің бір бөлігін басқа сақтандыру немесе қайта сақтандыру ұйымына беруі. Толығырақ — қайта сақтандыру бөлімінде.
Сақтандыру брокері
Сақтандыру нарығында делдалдық қызметке лицензиясы бар, клиентке сақтандыру шарттарын таңдауға көмектесетін, шартты және залалды реттеуді сүйемелдейтін заңды тұлға. Қазақстанда брокерлердің қызметін ҚНРДА лицензиялайды және бақылайды.
Сөздікті практикада қалай пайдалану керек
- терминдердің анықтамаларын сақтандыру қағидаларының өзінен оқыңыз — олар жалпы қабылданғандардан тар немесе кең болуы мүмкін;
- тәуекелдер мен ерекшеліктердің тұжырымдарына назар аударыңыз: бір сөз өтеу көлемін өзгертуі мүмкін;
- егер шартта термин заңдағыдан басқаша анықталса, қай мағына қолданылатынын сақтандырушыдан нақтылаңыз;
- хат алмасуды және жазбаша түсіндірмелерді сақтаңыз — олар залалды реттеу кезінде пайдаға асады.
Егер шарттың тұжырымдары сұрақ туғызса, полиске қол қоймас бұрын брокерден кеңес алуға болады.