Экологиялық тәуекелдерді міндетті сақтандыру
Көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындардың қызметі қоршаған ортаға орны толмас залал келтіріп, экологиялық жағдайды бұзып, адамдардың денсаулығына елеулі зиян келтіруі мүмкін. Азаматтардың қолайлы қоршаған табиғи ортаға құқықтары Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде бекітілген, оларды бұзу мемлекет пен зардап шеккендер алдында жауапкершілікке әкеп соғады.
Қоршаған ортаның авариялық ластануы нәтижесінде үшінші тұлғалардың өміріне, денсаулығына, мүлкіне және (немесе) қоршаған ортаға зиян келтірілген жағдайда экологиялық сақтандыру экологиялық қауіпті қызмет түрлерін жүзеге асыратын Сіздің кәсіпорныңызды қорғайды.
Объектіде болған, үшінші тұлғалардың өміріне, денсаулығына, мүлкіне және (немесе) қоршаған ортаға зиян келтірген авария фактісі сақтандыру жағдайы деп танылады.
Сақтандыру төлемі қоршаған ортаның авариялық ластануы нәтижесінде үшінші тұлғалардың өміріне, денсаулығына, мүлкіне және (немесе) қоршаған ортаға келтірілген нақты залал мөлшерінде жүзеге асырылады. Жәбірленушінің өміріне, денсаулығына және (немесе) мүлкіне келтірілген зиян үшін сақтандыру төлемі әлеуметтік қамсыздандыру немесе басқа сақтандыру шарттары бойынша тиесілі сомаларға қарамастан жүзеге асырылады.
Сақтандыру сомасы (шарт бойынша сақтандыру жауапкершілігінің лимиті) тараптардың келісімі бойынша белгіленеді, бірақ мынадан кем болмауы тиіс:
- дара кәсіпкер болып табылатын жеке тұлғалар үшін – 5 000 АЕК-тен;
- заңды тұлғалар үшін – 65 000 АЕК-тен;
- егер сақтандыру шарты тек қоршаған ортаға зиян келтіргені үшін жауапкершілікті сақтандыру бөлігінде жасалса, – 17 000 АЕК-тен.
Сақтандыру тарифі (шарт бойынша сақтандыру сомасынан есептеледі):
- дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар үшін – 0,76%-дан 2,65%-ға дейін;
- егер сақтандыру шарты тек қоршаған ортаға зиян келтіргені үшін жауапкершілікті сақтандыру бөлігінде жасалса, – 0,59%-дан 2,05%-ға дейін.
Экологиялық сақтандыру кімге қажет
Шарт жасасу міндеті экологиялық қауіпті шаруашылық және өзге де қызмет түрлерін жүзеге асыратын дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғаларда туындайды. Мұндай қызмет түрлерінің тізбесін қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бекітеді. Әдетте бұл өнеркәсіптік өндірістер, пайдалы қазбаларды өндіру мен өңдеу, энергетика, химия өнеркәсібі, қауіпті заттарды сақтау мен тасымалдау, қауіпті қалдықтармен жұмыс істеу. Егер қызметіңіздің осы тізбеге жататынына сенімді болмасаңыз, мұны объект жұмысы басталғанға дейін тексерген жөн.
Шарт нені жабады
- Авариялық ластанудан зардап шеккен азаматтардың өміріне және денсаулығына келтірілген зиян.
- Үшінші тұлғалардың мүлкіне келтірілген залал – тұрғын үйлерге, егістерге, көрші кәсіпорындардың жабдықтарына.
- Белгіленген тәртіппен бағаланған қоршаған ортаға – топыраққа, су объектілеріне, атмосфералық ауаға келтірілген зиян.
Не сақтандыру жағдайы болып табылмайды
Шарт дәл авария салдарынан қорғайды. Белгіленген нормативтер шегіндегі шығарындылар мен төгінділер, сондай-ақ аварияға байланысты емес біртіндеп ластану, әдетте, сақтандыру жағдайы деп танылмайды. Сақтанушының қасақана әрекеттерінің салдары да жабылмайды. Ерекшеліктердің нақты тізбесі заңмен және шартпен айқындалады.
Тариф неге байланысты
Заң тарифтер дәлізін белгілейді, ал оның ішіндегі нақты мәнді сақтандырушы объектінің сипаттамалары бойынша айқындайды:
- қызмет түрі және өндірістің қауіптілік сыныбы;
- объектіде пайдаланылатын немесе сақталатын қауіпті заттардың сипаты мен көлемі;
- жабдықтар мен ғимараттардың техникалық жай-күйі;
- авариялардың алдын алу және оқшаулау жүйелерінің болуы;
- авариялар мен оқыс оқиғалар тарихы;
- объектінің елді мекендерге, су айдындарына және ауыл шаруашылығы алқаптарына қатысты орналасуы.
Сақтандыру сомасын қалай таңдау керек
Заңдағы ең төменгі мөлшер – төменгі шек. Егер объект тұрғын үйлерге немесе су объектілеріне жақын орналасса, ал ықтимал авария үлкен аумақты қамтуы мүмкін болса, лимитті ұлғайтқан жөн: сақтандыру сомасынан асатын зиянды кәсіпорынның өз қаражатынан өтеуге тура келеді.
Қауіпті объектілерді сақтандырумен байланысы
Экологиялық сақтандыру қауіпті өндірістік объектідегі авария кезінде үшінші тұлғаларға келтірілген зиянды жабатын қауіпті объектілер иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыруды алмастырмайды. Көптеген кәсіпорындарға екі шарт та қажет; екіншісін қауіпті объектілерді сақтандыру калькуляторында бағалауға болады.
Авария кезіндегі іс-әрекет тәртібі
- Аварияны оқшаулау және залалды азайту шараларын қабылдау.
- Авария туралы уәкілетті органдарға және сақтандыру компаниясына шартта белгіленген мерзімде хабарлау.
- Сақтандырушы өкілдерінің объектіге кіруін қамтамасыз ету және ластанудың себептері мен ауқымы туралы деректерді сақтау.
- Аварияны тергеу актісін, экологиялық мониторинг деректерін, зардап шеккендер мәлімдеген зиян туралы құжаттарды жинау.
- Үшінші тұлғалардың талаптарын реттеуді сақтандырушымен келісу.
Жиі жіберілетін қателер
- Шарт экологиялық қауіпті қызмет басталғанға дейін жасалмаған.
- Сақтандыру сомасы АЕК-тің ескірген мәні бойынша есептелген.
- Өтініште объект туралы мәліметтердің толық болмауы, бұл төлем кезінде дауларға әкеледі.
- Авария туралы сақтандырушыны кеш хабардар ету.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тек қоршаған ортаға келтірілген зиянды ғана сақтандыруға бола ма?
Иә, заң шартты тек қоршаған ортаға зиян келтіргені үшін жауапкершілік бөлігінде жасасуға жол береді – ол үшін жоғарыда көрсетілген жеке ең төменгі сома мен тарифтер белгіленген.
Бұл талаптар қазір қолданыла ма?
Қазақстанның экологиялық заңнамасы, оның ішінде жаңа Экологиялық кодекстің қабылдануымен жаңартылды, сондықтан сақтандыру параметрлерін adilet.zan.kz сайтындағы өзекті редакциямен салыстырып тексерген жөн.
Болжамды құнын экологиялық сақтандыру калькуляторында есептеуге болады. Лимитті таңдау және сақтандырушылардың талаптарын салыстыру үшін брокерден кеңес алуға болады.
Экологиялық тәуекелдерді міндетті сақтандыру Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес және «Міндетті экологиялық сақтандыру туралы» 13.12.2005 ж. № 93-III Қазақстан Республикасының Заңы негізінде жүзеге асырылады.