«Өзара сақтандыру туралы» 05.07.2006 N 163-3 Қазақстан Республикасының Заңы.
Жүктеп алу - o-vzaimnom-strahovanii.doc [108.5 Kb] (жүктеп алулар: 85)
Өзара сақтандыру дегеніміз не
Өзара сақтандыру — ұқсас тәуекелдері бар адамдар бірігіп, бір-біріне залалды өтеу үшін ортақ қорды өздері қалыптастыратын сақтандыру қорғанысының нысаны. Мұнда сақтанушы бір мезгілде өзара сақтандыру қоғамының мүшесі болып табылады: ол жарналар төлейді, басқаруға қатысады және қоғам ішінде бекітілген шарттарда қорғаныс алады. Коммерциялық сақтандыру ұйымынан айырмашылығы — мұндай бірлестіктің басты міндеті акционерлер үшін пайда емес, қатысушылардың өздерінің мүліктік мүдделерін қорғау.
«Өзара сақтандыру туралы» Заң Қазақстан Республикасында өзара сақтандыру қоғамдарын құрудың және олардың қызметінің құқықтық негіздерін белгілейді: олардың құқықтық мәртебесін, мүшелік тәртібін, қорларды қалыптастыру қағидаттарын, басқаруға қойылатын талаптарды және мемлекеттік реттеудің ерекшеліктерін.
Заңның мақсаты
Заң кәсіпорындар мен азаматтарға классикалық сақтандыру ыңғайсыз, қымбат немесе саланың ерекшелігін ескермейтін жағдайларда тәуекелдерден ұжымдық қорғанудың заңды тетігін береді. Әдеттегі мысалдар — ауыл шаруашылығы өндірушілерінің, тасымалдаушылардың, біртектес мүлік иелерінің, бір кәсіби қоғамдастық қатысушыларының бірлестіктері. Сонымен бірге заң өзара сақтандыру қадағалаусыз және қатысушыларға кепілдіксіз жасырын коммерциялық сақтандыру қызметіне айналып кетпеуі үшін шекараларды белгілейді.
Заң кімге қатысты
- өзара сақтандыру қоғамын құрғысы немесе жұмыс істеп тұрған қоғамға кіргісі келетін жеке және заңды тұлғаларға;
- мұндай қоғамдардың басқару, бақылау органдарына және қызметкерлеріне;
- қаржы нарығын реттеу жөніндегі уәкілетті органға — қазіргі уақытта бұл функцияларды Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) атқарады;
- өзара сақтандыруды сақтандыру ұйымдарының классикалық өнімдерімен салыстыратын сақтандыру делдалдары мен кеңесшілеріне.
Заңның негізгі ережелері
Ұйымдық нысаны
Өзара сақтандыру қоғамын оның мүшелері коммерциялық емес ұйым ретінде құрады. Заң құру тәртібін, жарғыға және қоғам бекітетін сақтандыру қағидаларына қойылатын талаптарды, сондай-ақ қайта ұйымдастыру мен таратуды реттейді.
Мүшелік
Қоғамда сақтандыру қорғанысын оның мүшесі ала алады. Мүшелік жарғыда белгіленген тәртіппен туындайды және жарна төлеу міндетімен қатар жүреді. Ішкі құжаттар кіру және шығу тәртібін, дауыс беру құқығын және қатысушының қоғам міндеттемелері бойынша жауапкершілігін айқындайды.
Жарналар мен қорлар
Төлемдерге арналған қаражат мүшелердің жарналары есебінен қалыптасады. Қоғам өз міндеттемелері бойынша есеп айыса алуы үшін заң сақтандыру резервтерін және өзге де қорларды қалыптастыруды, сондай-ақ қаражатты орналастыруға қойылатын талаптарды көздейді. Ішкі құжаттарда жиналған қаражат жетпеген жағдайда қосымша жарналар көзделуі мүмкін — мұны қоғамға кірер алдында ескеру маңызды.
Басқару және бақылау
Қоғамның жоғары органы — мүшелердің жалпы жиналысы. Ағымдағы қызметке атқарушы орган басшылық етеді, ал қаржылық тәртіпті бақылау органдары мен аудит қадағалайды. Мүшелер қоғамның қызметі туралы ақпарат алуға және негізгі шешімдерді қабылдауға қатысуға құқылы.
Қызметті шектеу
Қоғам өз мүшелерінің мүддесі үшін жұмыс істейді және бөгде адамдарды коммерциялық сақтандырумен немесе сақтандыруға байланысты емес қызмет түрлерімен еркін айналыса алмайды. Сақтандырудың рұқсат етілген түрлері мен шектеулердің нақты тізбесін заңның қолданыстағы редакциясынан тексеру қажет.
Қоғам мүшелерінің құқықтары мен міндеттері
- қоғам бекіткен шарттар шегінде сақтандыру жағдайы туындаған кезде сақтандыру төлемін алу құқығы;
- жалпы жиналысқа қатысу және оның құзыретіне жатқызылған мәселелер бойынша дауыс беру құқығы;
- жарғыда белгіленген тәртіппен қоғамның есептілігімен және құжаттарымен танысу құқығы;
- жарналарды, оның ішінде, егер көзделсе, қосымша жарналарды уақтылы төлеу міндеті;
- тәуекел туралы шынайы мәліметтер беру және сақтандыру жағдайы туралы уақтылы хабарлау міндеті;
- қоғамның жарғысы мен сақтандыру қағидаларын сақтау міндеті.
Өзара сақтандыру ма, әлде сақтандыру компаниясымен шарт па
Қоғамға кірер алдында оның шарттарын лицензиясы бар Қазақстан сақтандыру компанияларының ұсыныстарымен салыстырған пайдалы. Мыналарға назар аударыңыз:
- өтеу көлемі мен ерекшеліктер — олар қоғамның қағидаларымен белгіленеді және сақтандырушыдағыдан тар болуы мүмкін;
- төлемдерге қаражат жетпеген жағдайда қосымша жарналардың болу мүмкіндігі;
- қоғамның қаржылық тұрақтылығы және ірі тәуекелдердің қайта сақтандырылуы;
- залалды реттеу тәртібі және төлем мерзімдері;
- қоғамнан шығу шарттары және бұрын төленген жарналардың тағдыры.
Егер заң мәтініндегі қандай да бір ұғымдар түсініксіз болса, сақтандыру терминдерінің сөздігіне қараңыз.
Практикада не маңызды
Осы беттегі файл заң мәтінін жарияланған сәттегі күйінде көрсетеді. Содан бері заңға және онымен байланысты нормативтік актілерге, соның ішінде қадағалау функцияларының ҚНРДА-ға берілуіне байланысты өзгерістер енгізілуі мүмкін. Шешім қабылдар алдында «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесіндегі (adilet.zan.kz) өзекті редакциямен салыстырыңыз және реттеушінің заңға тәуелді актілерін ескеріңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өзара сақтандыру қоғамына кірмей-ақ онда сақтандырылуға бола ма?
Жалпы ереже бойынша жоқ: өзара сақтандырудың мәні — сақтанушы қоғамның мүшесі болып табылады және оның қорларын қалыптастыруға қатысады.
Өзара сақтандыру сақтандырудың міндетті түрлерін алмастыра ма?
Міндетті түрлер, мысалы КҚЖМ немесе жұмыскерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру, арнайы заңдарда белгіленген тәртіппен ресімделеді. Өзара сақтандыру қоғамының оларды жүзеге асыруға құқығы бар-жоғын қолданыстағы заңнама айқындайды, сондықтан өзекті редакцияға сүйену қажет.
Өзара сақтандыру қоғамдарын кім бақылайды?
Қаржы нарығында мемлекеттік реттеу мен қадағалауды ҚНРДА жүзеге асырады. Ішкі бақылауды қоғамның өз органдары және оның мүшелері қамтамасыз етеді.
Егер сіз өзара сақтандыру мен классикалық шарттың арасында таңдау жасап жүрсеңіз, брокерден кеңес алып, шарттарды салыстыра аласыз.