2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда 2024 жылғы 1 шілдедегі № 106-VIII жаңа «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заң қолданылады. Ол жоспарлауды, өнім берушілерді таңдауды, шарттарды жасасу мен орындауды, сатып алуға қатысушыларды бақылауды және олардың жауапкершілігін реттейді.
Қазір қандай заң қолданылады
Қолданыстағы «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 1 шілдеде № 106-VIII болып қабылданып, 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілді. Сонымен бір мезгілде 2015 жылғы 4 желтоқсандағы Заң күшін жойды деп танылды. Нормалар үнемі толықтырылып, өзгертіліп отыратындықтан, сатып алуды, өтінімді, шағымды немесе шартты дайындамас бұрын редакция күнін тексеру қажет.
Ресми өзекті нұсқасы: «Әділет» АҚЖ-дағы «Мемлекеттік сатып алу туралы» ҚР Заңы.
Мақсаты және негізгі қағидаттары
Мемлекеттік сатып алу жүйесі ақшаның тиімді жұмсалуын және сапалы тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер сатып алынуын қамтамасыз етуге тиіс. Заң оңтайлы әрі тиімді жұмсау, әлеуетті өнім берушілерге тең мүмкіндіктер беру, адал бәсекелестік, ашықтық пен айқындық, отандық өндірушілерді қолдау және қатысушылардың жауапкершілігі қағидаттарын бекітеді.
Сатып алу оңайлатылған тәсілмен немесе бір көзден жүргізілсе де, тапсырыс беруші белгіленген қағидаттар шеңберінде әрекет етуге және шешімін құжаттамалық түрде негіздеуге міндетті. Шартты тікелей жасасу туралы шешім қабылдаған адам қолданылатын қағидаттардың сақталуы үшін дербес жауапты болады.
Мемлекеттік сатып алуға кімдер қатысады
- Тапсырыс беруші қажеттілікті айқындайды, сатып алуды жоспарлайды және шарттың орындалу нәтижесін қабылдайды.
- Ұйымдастырушы сатып алу рәсімдерін орындайды және көзделген мәліметтерді орналастырады.
- Бірыңғай оператор ақпараттық жүйе мен электрондық сервистердің жұмысын қамтамасыз етеді.
- Әлеуетті өнім беруші шарт жасасуға үміткер болады және талаптарға сәйкестігін растайды.
- Өнім беруші жасалған шартты орындайды және сапа, мерзімдер мен құжаттар үшін жауап береді.
- Уәкілетті және бақылау органдары саясатты қалыптастырады, аудит жүргізеді және өз құзыреті шегінде шаралар қабылдайды.
Сатып алудың негізгі кезеңдері
1. Жоспарлау
Тапсырыс беруші сатып алу нысанасын, көлемін, мерзімдерін, қаржыландыру көзін және тәсілін айқындайды.
2. Құжаттама
Техникалық ерекшелік, біліктілік талаптары және шарт жобасы қалыптастырылады.
3. Өнім берушіні таңдау
Өтінімдер белгіленген рәсім бойынша электрондық жүйе арқылы қабылданады және бағаланады.
4. Орындау
Тараптар шартқа қол қояды, қажет болса қамтамасыз етуді енгізеді және нәтижелерді ресімдейді.
Сатып алуды жүргізу тәсілдері
Заң сатып алудың бірнеше тәсілін көздейді, олардың қолданылуы нысанаға, сомаға және арнайы негіздерге байланысты. Олардың қатарында конкурс, аукцион, баға ұсыныстарын сұрату, электрондық дүкен арқылы сатып алу, бір көзден сатып алу, сондай-ақ заңда көзделген өзге де рәсімдер бар.
Тәсілді таңдауды тапсырыс берушінің ыңғайлылығымен алмастыруға болмайды. Шартты тікелей жасасу үшін нақты заңды негіз болуға тиіс. Көлемді жасанды түрде бөлшектеу немесе сатып алу нысанасын бұрмалау құқықтық тәуекелдер туғызады және бақылау мен жауапкершілікке негіз болуы мүмкін.
2025 жылдан бастап не өзгерді
- сатып алуды реттеудің құрылымы мен логикасы жаңартылды;
- жекелеген рәсімдік мерзімдер қысқартылды;
- сатып алынатын тауарлардың, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің сапасына баса назар аударылды;
- автоматтандыру және электрондық деректерді пайдалану кеңейтілді;
- шағымдарды қарау қағидалары жаңартылды;
- отандық тауар өндірушілерді қолдау шаралары күшейтілді;
- мемлекеттік және квазимемлекеттік сегменттерді біріктіретін Бірыңғай сатып алу платформасы дамытылуда.
Нақты мерзімдер мен әрекеттер тәртібі тек Заңда ғана емес, сонымен қатар Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларында және веб-портал баптауларында да қамтылған. Сондықтан рәсімді дайындау үшін бір мақала немесе ескі файл жеткіліксіз.
Өнім берушіге қойылатын талаптар
Әлеуетті өнім берушінің құқық қабілеттілігі болуға, заңда белгіленген шектеулерге ұшырамауға және, егер олар қолданылса, біліктілік талаптарына сәйкестігін растауға тиіс. Құжаттар мен электрондық мәліметтер дәйекті болуға тиіс. Қатысушылардың үлестестігі, мүдделер қақтығысы, дәйексіз ақпарат және тізілімдерде болу рұқсат беруге әсер етуі мүмкін.
Өтінім бермес бұрын мыналарды салыстырып тексеру ұсынылады:
- тіркеу мәліметтері және қол қоюшының өкілеттіктері;
- қызмет лицензияланатын болса, лицензиялар мен рұқсаттар;
- құжаттамада көзделген жағдайда тәжірибе, материалдық және еңбек ресурстары;
- өтінімді қамтамасыз ету және төлем деректемелері;
- техникалық ерекшелікке екі мағыналы ескертпелерсіз сәйкестік;
- салықтық мәртебе және қатысуға шектеулердің жоқтығы;
- электрондық цифрлық қолтаңбаның қолданылу мерзімі.
Шарт және оның орындалуы
Мемлекеттік сатып алу туралы шарт заңнамада тікелей көзделген жағдайларды қоспағанда, электрондық нысанда жасалады. Елеулі талаптар сатып алу қорытындыларына сәйкес келуге тиіс. Бағаны, көлемді, мерзімдерді немесе өзге де талаптарды тек заңда белгіленген негіздер бойынша ғана өзгертуге болады.
Өнім берушіге, егер талап етілсе, шарттың орындалуын қамтамасыз етуді және аванстың қамтамасыз етілуін уақтылы енгізу, жеткізу мерзімдерін сақтау және актілерді дұрыс ресімдеу маңызды. Өз кезегінде тапсырыс беруші тиісті орындалуды қабылдауға және белгіленген тәртіппен төлем жүргізуге міндетті.
Шағымдар, бақылау және жауапкершілік
Қатысушы әрекеттер мен шешімдерге қолданыстағы қағидаларда белгіленген тәртіппен және мерзімде шағым жасауға құқылы. Жаңа модель жекелеген шағымдарды сатып алуды ұйымдастырушының қарауын көздейді. Мерзімді өткізіп алу немесе нақты емес уәждер қорғаудың тиімділігін төмендетуі мүмкін, сондықтан хаттамаларды, құжаттаманы және жүйелік хабарламаларды бірден сақтап қою керек.
Мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы бұзу Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапкершілікке әкеп соғады. Мән-жайларға қарай нәтижелердің күшін жою, аудит шаралары, жосықсыз қатысушылар тізіліміне енгізу, әкімшілік, азаматтық-құқықтық немесе өзге де жауапкершілік болуы мүмкін.
Тексерудің практикалық алгоритмі
- «Әділет» жүйесінде Заңның қолданыстағы редакциясын ашыңыз.
- Өзекті Қағидаларды және олардың редакция күнін тексеріңіз.
- Құжаттаманы порталдағы ақпаратпен салыстырыңыз.
- Мерзімдерді порталдың жүйелік уақыты бойынша тексеріңіз.
- Электрондық құжаттар мен хаттамаларды сақтаңыз.
Мұрағаттық файл
Бастапқы жарияланымда бұрынғы Заңның файлы болған. Ол тарих үшін және редакцияларды салыстыру үшін қалдырылды, бірақ қолданыстағы құқықтық негіз ретінде пайдаланылмауға тиіс:
Мұрағаттық нұсқаны жүктеп алу: zakon-o-gosudarstvennyh-zakupkah-rk.doc [800 Kb] (жүктеп алу саны: 728)
Қорытынды
Қазақстандағы мемлекеттік сатып алуға қатысу үшін бір рет сақталған заң мәтінін жүктеп алу жеткіліксіз. № 106-VIII Заңның өзекті редакциясын, Қағидаларды, нақты сатып алу құжаттамасын және электрондық платформа мәліметтерін бір мезгілде тексеру қажет. Мұндай тәсіл өтінімнің қабылданбау, мерзімдердің бұзылу және шартты орындау кезінде дау туындау тәуекелін азайтады.
Материал ақпараттық сипатта және заңгерлік қорытынды болып табылмайды. Заңнама мен заңға тәуелді қағидалар өзгеруі мүмкін; әрекет етпес бұрын ресми бақылау редакциясымен салыстырып тексеріңіз.