ҚР Азаматтық кодексінің Ерекше бөлімі шарттар мен міндеттемелердің нақты түрлерін реттейді: сатып алу-сату, жалға алу, мердігерлік, қызмет көрсету, тасымалдау, қарыз, банк операциялары, сақтандыру, зияткерлік меншік, мұрагерлік және халықаралық жеке құқық. Кодекс 1999 жылғы 1 шілдеде № 409 болып қабылданған және тұрақты түрде жаңартылып отырады.

Маңызды: беттегі мұрағаттық файл 01.01.2012 жылғы редакцияны көрсетеді. Ағымдағы шарттар мен даулар үшін ресми «Әділет» АҚЖ-дағы қолданыстағы редакцияны пайдаланыңыз және түзетулердің күшіне ену күнін тексеріңіз.
Мазмұны
  1. Ерекше бөлім қандай қатынастарды реттейді
  2. Жалпы және Ерекше бөлімдер қалай байланысты
  3. Сатып алу-сату шарты
  4. Жалға алу және лизинг
  5. Мердігерлік және қызмет көрсету
  6. Тасымалдау және экспедициялау

Ресми мәтін: Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім).

Ерекше бөлім қандай қатынастарды реттейді

  • сатып алу-сату, айырбас және сыйға тарту;
  • жалға алу, лизинг және мүлікті пайдалану;
  • мердігерлік және ақылы қызмет көрсету;
  • тасымалдау, көліктік экспедициялау және сақтау;
  • қарыз, банк салымы және банк шоты;
  • сақтандыру және қайта сақтандыру;
  • тапсырма, комиссия және сенімгерлік басқару;
  • зиян келтіру және негізсіз баю салдарынан туындайтын міндеттемелер;
  • зияткерлік меншік;
  • мұрагерлік және халықаралық жеке құқық.

Жалпы және Ерекше бөлімдер қалай байланысты

Жалпы бөлім мәмілелер, мерзімдер, өкілдік және міндеттемелер туралы әмбебап қағидаларды белгілейді. Ерекше бөлім оларды жекелеген шарт үшін нақтылайды. Алдымен арнайы норма қолданылады, ал ол шешпейтін мәселелер бойынша — жалпы ережелер.

Мысалы, сақтандыру шарты Ерекше бөлімнің арнайы тарауымен және сақтандыру заңнамасымен реттеледі, бірақ оның нысанына, түсіндірілуіне және орындалуына азаматтық құқықтың жалпы қағидалары да қолданылады.

Сатып алу-сату шарты

Сатушы тауарды беруге, ал сатып алушы оны қабылдап, ақысын төлеуге міндетті. Дау үшін нысананың сипаттамасы, сапасы, жиынтықтылығы, бағасы, беру мерзімі және тәуекелдің ауысу сәті маңызды. Жылжымайтын мүлік пен басқа да тіркелетін объектілерді сатып алғанда қосымша талаптар қолданылады.

Жалға алу және лизинг

Жалға алу мүлікті ақыға уақытша иеленуге немесе пайдалануға береді. Шартта объектіні, мерзімді, төлемдер мөлшерін, жөндеуді, шығыстарды, жауапкершілікті және қайтару тәртібін келісу керек. Лизингтің сатушы мен қаржыландырушы тарап қатысатын арнайы құрылымы бар.

Мердігерлік және қызмет көрсету

Мердігерлікте жұмыстың материалдық нәтижесі және оны қабылдау маңызды. Қызмет көрсетуде орындаушының әрекеттеріне басымдық беріледі. Екі шарт үшін де техникалық тапсырма, кезеңдер, мерзімдер, құн, актілерге қол қою және кемшіліктерді жою тәртібі пайдалы.

Тасымалдау және экспедициялау

Кодекс тасымалдаушының, жөнелтушінің, алушының және экспедитордың міндеттемелерін реттейді. Дауда көліктік құжаттар, жүктің жай-күйі, жеткізу мерзімдері, хабарламалар және көлік заңнамасының арнайы нормалары ескеріледі.

Қарыз және банк шарттары

Ерекше бөлімде қарыз, банк салымы, банк шоты және басқа да қаржылық міндеттемелер туралы қағидалар бар. Қол қоюдың алдында соманы, сыйақыны, кестені, комиссияларды, қамтамасыз етуді, мерзімінен бұрын талап ету негіздерін және талаптарды өзгерту тәртібін тексеру маңызды.

Азаматтық кодекстегі сақтандыру

Кодекс сақтандыру шартының негізгі элементтерін айқындайды: сақтандыру мүддесі, оқиға, сома, сыйлықақы, тараптардың құқықтары мен міндеттері, төлемнен босату негіздері және тәуекел өзгеруінің салдары. Бұл нормалар «Сақтандыру қызметі туралы» Заңмен және салалық заңдармен бірге қолданылады.

Міндетті сақтандыру түрлері бойынша қызметтерді тиісті лицензиясы бар сақтандыру компаниялары ғана көрсетеді. Міндетті полистің талаптары арнайы заңмен айқындалады, ал шарт сақтанушының немесе жәбірленушінің белгіленген жағдайын өз бетінше нашарлата алмайды.

Сақтандыру шартында нені тексеру керек

  1. сақтанушы, сақтандырылған және пайда алушы кім;
  2. қандай объект пен мүдде қорғалады;
  3. қандай оқиғалар сақтандыру жағдайы деп танылады;
  4. сақтандыру сомасы, лимиттер және франшиза;
  5. ерекшеліктер және оқиғадан кейінгі міндеттер;
  6. хабарлау мерзімі және құжаттар тізбесі;
  7. төлемді есептеу және дауды шешу тәртібі.

Зиянды өтеу

Зиян келтіру салдарынан туындайтын міндеттемелер шарттан тыс пайда болады немесе шарттық жауапкершілікті толықтырады. Талап үшін әдетте зиянды, құқыққа қайшылықты, себептік байланысты және заңда көзделген өзге де жағдайларды анықтау қажет. Аса қауіпті көздер мен жекелеген жағдайлар үшін арнайы қағидалар қолданылады.

Мұрагерлік

Кодекс өсиет бойынша және заң бойынша мұрагерлікті, мұраны қабылдауды, кезектілікті, міндетті үлесті және мұра қалдырушының борыштары бойынша жауапкершілікті реттейді. Мұраның ашылу мерзімі мен орны, өсиеттің нысаны және туыстықтың расталуы маңызды.

Кодексті іс жүзінде қалай пайдалану керек

  1. Шартты немесе оқиғаны саралаңыз.
  2. Ерекше бөлімнің арнайы тарауын табыңыз.
  3. Жалпы нормаларды және салалық заңды тексеріңіз.
  4. Қажетті күні қолданыста болған редакцияны пайдаланыңыз.
  5. Шартпен өзгертуге болмайтын императивтік қағидаларды тексеріңіз.
  6. Шарт мәтінін орындау дәлелдемелерімен салыстырыңыз.

Мұрағаттық редакцияны жүктеп алу

ҚР АК, Ерекше бөлім, 01.01.2012 жылғы редакция: gk-rk-osobennaia-chast.doc [2.14 Mb] (жүктеп алулар саны: 103)

Мұрағат тарихи анықтамаға арналған. Ағымдағы құқықтық қатынастар үшін ресми өзекті мәтінді пайдаланыңыз.

Қысқаша қорытынды

Қазақстан Азаматтық кодексінің Ерекше бөлімі азаматтық шарттар мен міндеттемелердің басым бөлігі үшін практикалық қағидаларды қамтиды. Дұрыс талдау Жалпы бөлімді, арнайы тарауды және салалық заңнаманы бірге қолдануды талап етеді. 2012 жылғы мұрағатты қолданыстағы редакция ретінде пайдаланбаңыз.