2010 жылғы 20 ақпаннан бастап "Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы" Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі — Заң) өзгерістер мен толықтырулар күшіне енді.

Автокөлікті сақтандыру, автосақтандыру бағасы

Автокөлікті сақтандыру — бүкіл әлемдегі ең кең таралған сақтандыру түрі: Міндетті автосақтандыру, Автокаско, Автокөлік иесінің АҚЖ және т.б. — автоәуесқойлар бұл сақтандыру түрін осылайша әртүрлі атайды. Дәл осыған байланысты Polis Re автокөлікті сақтандыру кезінде жиі туындайтын сұрақтарды және сақтандыру төлемі кезінде сақтандыру компаниясы мен клиент арасында қандай келіспеушіліктер болатынын қарастырады. Әрине, бір материал аясында барлық сұрақты ашу мүмкін емес, өйткені автосақтандыру мәселелері үнемі туындап, жағдайлар күрделене түседі, ал заңдар тұрақты түрде өзгеріп отырады.

Сұрақ: Заңнамадағы бұл өзгерістер автокөлік жүргізушілеріне қандай салдар әкелді?

Жауап: Әдеттегідей, заңнама сақтанушылар мен жәбірленушілер жағында. Көптеген жүргізушілерге сақтандыру полисін сатып алған кезде сақтанушы мен сақтандырылған туралы мәліметтер "Актуарлық статистикалық бюро" ЖШС жүргізетін бірыңғай сақтандыру дерекқорына енгізілетіні белгілі. Заңға өзгерістер мен толықтырулар қабылданғаннан кейін Сақтанушы "АСБ" ЖШС-ға ақпарат, атап айтқанда сақтандыру есебін алу үшін өз бетінше жүгінуге және сақтандыру есебімен келіспейтінін мәлімдеуге құқылы. Осылайша сақтанушы немесе сақтандырылған өзі туралы мәліметтердің бірыңғай сақтандыру дерекқорына енгізілгенін біле алады.

Сұрақ: Егер сақтанушы сақтандыру полисін адал сатып алып, толық соманы төлесе, бірақ бірыңғай сақтандыру дерекқорында ол туралы мәліметтер болмаса ше?

Жауап: Заңнама бұл жайтты "Алтын Полис" СК" АҚ-ға қатысты бұрынғы оқиғаларды ескере отырып қарастырған: ол кезде сақтандыру полистері сатылғанымен, мәліметтер тиісті тәртіппен енгізілмеген. Енді дерекқорда сақтанушы (сақтандырылған) туралы ақпарат болмаған жағдайда сақтандырушы міндетті сақтандыру шартын жаңа
мерзімге жасасқан кезде, сақтанушы алдыңғы сақтандыру полисінің түпнұсқасын ұсынса, "бонус-малус" жүйесі бойынша төмендетуші коэффициентті қолданады.

Сұрақ: Міндетті сақтандыруды сатып алудан жалтаратын жүргізушілерді не күтіп тұр?

Жауап: Мұндай жүргізуші 20 айлық есептік көрсеткіш (АЕК), яғни 28 260 теңге мөлшерінде айыппұл төлеуге мәжбүр болады. Менің ойымша, сақтандыруды 17–18 мың теңгеге сатып алған әлдеқайда ақылға қонымды. Оның үстіне, сақтандыру ұйымына "бонус-малус" коэффициентін қоспағанда, жеңілдік беруге тыйым салынады. Сондықтан үлкен жеңілдікпен сатып алынған сақтандыру полисі, сірә, жалған болып шығады.

Сұрақ: Өзінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін сақтандыруға міндетті тұлғаларға қатысты толықтырулар бар ма?

Жауап: 2010 жылғы 20 ақпаннан бастап дайындаушы ұйымдардан, жөндеу және сауда ұйымдарынан, кедендік бақылау органдарынан тіркеу орнына өз жүрісімен жеткізілетін, сондай-ақ иесінің тұрғылықты жерінің немесе меншік құқығының өзгеруіне байланысты жол полициясы бөлімшесінде есептен шығарылған көлік құралдарының иелері де өз жауапкершілігін сақтандыруға міндетті.

Сұрақ: Сақтандыру құны өзгерді ме?

Жауап: Жеке тұлғалар үшін сақтандыру сыйлықақысын есептеу коэффициенттері өзгерген жоқ, ал заңды тұлғалар үшін жағымды жаңалық бар. Заңды тұлғаларға "бонус-малус" жүйесі бойынша коэффициент қолданылмайды — бұл сақтанушы жасаған көлік оқиғаларына байланысты жеңілдіктер мен үстемеақылар жүйесі.

Сұрақ: Ал егер сақтанушы сақтандыру полисіне өзгерістер енгізгісі келсе ше?

Жауап: Заңның 10-бабының 6-1-тармағына сәйкес сақтандыру полисіне өзгерістер енгізуге жол берілмейді; сақтандыру компанияларында мұны сақтандыру полисін қайта рәсімдеу деп атайды, яғни бұрын жаңа мәліметтермен, бірақ ескі мерзімдермен жаңа полис тегін жазылып берілетін. Енді сақтанушы тағы бір тұлғаны қосуға байланысты немесе көліктің меншік иесі ауысып, тиісінше автомобильдің тіркеу нөмірі өзгергенде және басқа жағдайларда сақтандыру полисін ауыстырғысы келсе, ол сақтандыру компаниясына келіп өтініш жазады, онымен ескі шарт бұзылып, қайтарылатын сақтандыру сыйлықақысы есептеледі, содан кейін оған келесі 12 айға жаңа сақтандыру полисі беріледі, бұл ретте сақтанушы сақтандыру сыйлықақысының жетпейтін бөлігін ғана қосымша төлейді. Мысал келтірейін: мен 2009 жылғы 13 қарашада шарт жасасып, сақтандыру полисі үшін 14 472 теңге төледім. Егер мен осы сақтандыру компаниясымен жаңа шарт жасасқым келсе, сақтандыру сыйлықақысының бөлігі былай есептеледі: 14 472 (сақтандыру сыйлықақысы) * 102 күн (шарттың нақты әрекет ету мерзімі) : 365 күн (шарттың толық әрекет ету мерзімі) = 4 044 теңге. Осылайша, сақтандырушы ұстап қалатын сома 4 044 теңгені, ал сақтанушыға қайтарылатын сома 10 428 теңгені құрайды. Демек, маған сақтандыру сыйлықақысының жетпейтін бөлігін ғана қосымша төлеуге тура келеді. Егер сақтанушы шартты бұзып, осы сақтандыру компаниясымен жаңа шарт жасасқысы келмесе, қайтарылатын сақтандыру сыйлықақысы едәуір аз болады, өйткені бұл жағдайда есеп басқаша жүргізіледі және ол сақтанушыға тиімсіз.

Сұрақ: Сақтандыру жағдайы басталған кездегі сақтандыру төлемдеріне қатысты өзгерістер бар ма?

Жауап: Мүлік зақымданған кездегі сақтандыру төлемі бұрынғы мөлшерде жүргізіледі. Жәбірленушінің денсаулығы мен өміріне зиян келтірілген кезде сақтандырушы стационарлық емдеудің әр күні үшін кемінде 10 АЕК, бірақ 300 АЕК-тен аспайтын сома төлейді. Сондай-ақ жерлеуді жүзеге асырған тұлғаға 100 АЕК мөлшерінде жерлеу шығыстары көзделген, яғни олар жәбірленушінің қаза табуы үшін белгіленген сомадан тыс төленеді. Сақтандыру төлемін жүзеге асырудың жаңа мерзімі — сақтандырушы барлық құжатты алған сәттен бастап 15 жұмыс күнінен кешіктірмей.

Сұрақ: Сақтанушы немесе жәбірленуші зақымданған автомобильді бағалау үшін сараптама ұйымын өзі таңдай ала ма?

Жауап: Мүлкіне зиян келтірілген жәбірленуші (пайда алушы) өзі немесе сақтанушы (сақтандырылған) сақтандырушыға бағалауды ұйымдастыру туралы өтініш берген күннен бастап жеті жұмыс күні ішінде бұл мүлікті көлік оқиғасынан кейінгі қалпында сақтауға және сақтандырушыға зақымданған мүлікті қарап шығуға, сондай-ақ тәуелсіз сарапшыға келтірілген зиянды бағалауға мүмкіндік беруге міндетті. Бұл ретте сақтандырушы өтініш бойынша 10 жұмыс күні ішінде жәбірленуші таңдаған бағалаушыда мүлікті бағалауды ұйымдастырады.

Сұрақ: Тікелей төлем дегеніміз не?

Жауап: Нақтырақ айтсақ, заңнамаға сәйкес тікелей төлем тікелей реттеу деп аталады. Тікелей реттеуді кез келген сақтандыру компаниясы жүзеге асыра алады. Тікелей реттеудің шарттары қарапайым. Егер біздің компанияның сақтанушысы сақтандыру полисі бар басқа тұлғаның кінәсінен көлік оқиғасына тап болса, біздің сақтанушы өтінішпен және кінәлі тұлғаның сақтандыру полисінің көшірмесімен (түпнұсқасымен) біздің компанияға жүгінеді. Сақтандыру төлемін алу үшін сақтанушы Заңда көрсетілген барлық құжатты ұсынады. Бұл норманың оң жағы — өз клиентін бағалайтын сақтандырушы сақтандыру төлемін созбалаңсыз жүргізуге тырысады. Алайда зиян келтірілген мүліктің меншік иесі болып табылмайтын жәбірленуші тікелей реттеуді пайдалана алмайды.

Толық кеңес алу үшін Polis Re-ге жүгініңіз, сізге көмектесуге қуаныштымыз.