Қазақстан экономикасының 2016 жылғы көрсеткіштері кәсіпорындар, үй шаруашылықтары және сақтандыру нарығы жұмыс істеген жағдайларды бағалауға көмектеседі. Бұл бетте бастапқы статистикалық мәндер сақталып, олардың берілуі түзетілді: инфляцияның қайталануы алынып тасталды, көрсеткіштер екі бейімделгіш кестеге бөлінді.
Негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер
| Көрсеткіш | Мәні | Кезең |
|---|---|---|
| Халық саны | 17 926,5 мың адам | 2017 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша |
| Жұмыссыздық деңгейі | 5,0% | 2016 жылғы желтоқсан, бағалау |
| Орташа айлық жалақы* | 151 770 теңге | 2016 жылғы желтоқсан, бағалау |
| Инфляция | 0,8% | 2017 жылғы қаңтар 2016 жылғы желтоқсанға |
| ІЖӨ индексі | 100,4% | 2016 жылғы қаңтар–қыркүйек, есептік деректер |
| Қысқа мерзімді экономикалық индикатор | 100,8% | 2016 жыл 2015 жылға |
* Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындарды есепке алмағанда.
Экономика салаларының өсу қарқыны
| Сала | Нақты көлем индексі, 2016 жыл 2015 жылға |
|---|---|
| Өнеркәсіп | 98,9% |
| Ауыл шаруашылығы | 105,5% |
| Құрылыс | 107,9% |
| Сауда | 98,6% |
| Көлік | 103,8% |
| Байланыс | 98,0% |
Индекстерді қалай дұрыс оқу керек
100% мәні базалық кезеңнің деңгейін білдіреді. 100%-дан жоғары көрсеткіш нақты көлемнің өсуін, ал 100%-дан төмені — төмендеуін көрсетеді. Мысалы, құрылыстың 107,9% индексі 2015 жылмен салыстырғанда нақты көлемнің шамамен 7,9%-ға ұлғаюына сәйкес келеді, ал өнеркәсіптегі 98,9% шамамен 1,1%-ға төмендегенін білдіреді.
Нақты көлем индексі түсімнің өсуіне тең емес. Өндіріс көлемі төмендесе де, ақша айналымы бағаның есебінен ұлғаюы мүмкін. Сақтандыру бағалауы үшін бұл көрсеткіштерді инфляциямен, активтердің құнымен және нақты кәсіпорынның қаржылық есептілігімен толықтыру керек.
Әр көрсеткіш нені білдіреді
- Халық саны — белгілі бір күнгі тұрақты халықтың саны; жан басына шаққандағы көрсеткіштерді есептеу және нарықтардың, соның ішінде бөлшек сақтандыру нарығының сыйымдылығын бағалау үшін пайдаланылады.
- Жұмыссыздық деңгейі — жұмыс күші құрамындағы жұмыссыздардың үлесі; еңбек нарығының жай-күйін және жанама түрде үй шаруашылықтарының төлем қабілеттілігін көрсетеді.
- Орташа айлық жалақы — бақыланатын кәсіпорындар шеңбері бойынша есептелген орташа жалақы; шағын кәсіпорындар туралы ескертпеге байланысты оны барлық жұмыс істейтіндердің орташа табысы деп есептеуге болмайды.
- Инфляция — тұтыну бағаларының өзгеруі; кестеде жылдық көрсеткіш емес, айлық мән (2017 жылғы қаңтар 2016 жылғы желтоқсанға) келтірілген.
- ІЖӨ индексі — көрсетілген кезеңдегі ішкі жалпы өнімнің нақты көлемінің өткен жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғандағы өзгеруі.
- Қысқа мерзімді экономикалық индикатор — базалық салалардың нақты көлем индекстеріне негізделетін және ІЖӨ бойынша қорытынды деректер шыққанға дейін экономика динамикасын бағалауға мүмкіндік беретін жедел көрсеткіш.
Бағалаулар неге қорытынды деректерден өзгеше болуы мүмкін
Кестедегі мәндердің бір бөлігі бағалау ретінде белгіленген немесе толық емес жылға жатады. Статистика органдары мұндай деректерді есептілік түскен сайын нақтылайды, сондықтан кейінгі жарияланымдарда сол кезеңге арналған сандар сәл өзгеше болуы мүмкін. Дәйексөз келтірген кезде мәннің алдын ала екенін көрсетіп, мүмкіндігінше оны қорытынды деректермен салыстырыңыз.
Көрсеткіштердің сақтандырумен байланысы
Әлеуметтік-экономикалық орта сақтандыру жағдайларының жиілігі мен мөлшеріне, жөндеу мен емделудің құнына, полистерге сұранысқа, клиенттердің төлем қабілеттілігіне және сақтандырушылардың инвестициялық табысына әсер етеді. Құрылыстың жедел өсуі объектілер санын және қатысушылардың жауапкершілігін арттырады, бірақ сонымен бірге тәуекелдердің шоғырлануын тудырады.
Инфляция мүлікті қалпына келтіру құнын арттырады. Егер сақтандыру сомасы қайта қаралмаса, толық сақтандырмау тәуекелі туындайды: төлем объектіні жөндеуге немесе ауыстыруға жетпеуі мүмкін. Сондықтан жабдықтың, жылжымайтын мүліктің және тауар қорларының құнын үнемі өзектендіріп отыру керек.
Бизнес үшін практикалық қолданылуы
Тарихи көрсеткіштер кәсіпорынға өз есептілігіндегі өзгерістерді түсіндіруге, өз динамикасын салалық динамикамен салыстыруға және сақтандыру сомаларын қайта қарауды негіздеуге көмектеседі. Кәсіпорын мүлкін сақтандыру шартын ұзарту кезінде соңғы бағалаудан бері ғимараттардың, жабдықтың және қорлардың құны қаншалықты өзгергенін тексеріп, төлемнің пропорционалдық азаюына тап болмау үшін сақтандыру сомасын түзеткен пайдалы.
Тарихи деректерді қалай пайдалану керек
- Көрсеткіштің нақты күні мен кезеңін көрсетіңіз.
- Өлшем бірлігі мен әдіснамалық ескертпені сақтаңыз.
- Номиналдық ақша сомаларын инфляцияны ескермей салыстырмаңыз.
- Бірдей кезеңдер мен дереккөздерді салыстырыңыз.
- Алдын ала бағалауды түпкілікті деректерден ажыратыңыз.
- Ағымдағы шешім үшін Ұлттық статистика бюросының соңғы статистикасын пайдаланыңыз.
Міндетті сақтандыру
Міндетті сақтандыру түрлері бойынша қызметтерді тиісті лицензиясы бар сақтандыру компаниялары ғана көрсетеді. Макроэкономикалық көрсеткіштер талдауда және тарифтік модельдерде пайдаланылуы мүмкін, бірақ сыйлықақы мен төлемді есептеудің заңда белгіленген тәртібін алмастырмайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл деректерді ағымдағы бизнес-жоспар үшін пайдалануға бола ма?
Тек салыстыруға арналған тарихи база ретінде ғана. Жоспарлау үшін өзекті статистикалық деректер мен болжамдар қажет, ал 2016 жылғы сандар салалардың қандай деңгейден дамығанын көрсетеді.
0,8% инфляция неге төмен көрінеді?
Себебі бұл бір айдағы — 2017 жылғы қаңтардың 2016 жылғы желтоқсанға қатысты бағаның өзгеруі. Бұл мән бойынша жылдық инфляцияны бағалауға болмайды.
Егер экономикадағы өзгерістердің сіздің сақтандыру бағдарламаңызға қалай әсер ететінін түсіну қажет болса, кеңес алуға болады.
Қысқаша қорытынды
2016 жылы Қазақстанның салалары біркелкі дамымады: келтірілген бағыттардың ішінде құрылыс пен ауыл шаруашылығы барынша байқалатын өсуді көрсетті, ал өнеркәсіп, сауда және байланыс 2015 жылғы деңгейден төмен болды. Бұл 2016 жылғы әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер деректердің кезеңін, әдістемесін және шектеулерін ескерген жағдайда тарихи талдау үшін пайдалы.