Зейнетақы аннуитеті — өмірді сақтандыру компаниясымен жасалатын шарт, оған сәйкес зейнетақы жинақтары өмір бойғы төлемдерді қаржыландыру үшін БЖЗҚ-дан сақтандырушыға аударылады. Шарт жасасу мүмкіндігі жасқа, жинақтардың көзіне және олардың жеткіліктілігіне байланысты.
- Зейнетақы аннуитеті дегеніміз не?
- Мәселенің бағасы
- Зейнетақы аннуитеті шартын жасасу
- Зейнетақы аннуитетінің артықшылықтары мен кемшіліктері
- 2026 жылға арналған өзекті бағдарлар
- Неге жеткіліктіліктің бір ғана сомасы жоқ
Зейнетақы алудың классикалық схемасы мынадай. Біз ай сайын болашақ зейнетақымыздың есебіне жалақының 10%-ын аударамыз, ал жинақталған ақшаны тек лайықты демалысқа шыққанда ғана аламыз. Зейнеткерлік жас заңнамамен нақты регламенттелген - әйелдер үшін ол 58 жастан, ал ерлер үшін 63 жастан басталады. Алайда еңбек қызметі кезінде жинақталған ақшаны алудың басқа нұсқасы да бар. Жинақтаушы зейнетақы қорларынан (ЖЗҚ) төленетін ай сайынғы зейнетақыға балама — өмірді сақтандыру компанияларының (ӨСК) өнімі болып табылатын зейнетақы аннуитеті.
"Заңнамаға сәйкес зейнетақы аннуитеті бойынша ең аз төлемнің көлемі 2020 жылғы 1 сәуірден бастап 40 441 теңгені құрайтын ең төменгі зейнетақы көлемінен төмен болмауға тиіс"
2021 жылы зейнетақы аннуитеттеріндегі өзгерістер
2021 жылы зейнетақы аннуитетін төменде келтірілген кестеге сәйкес капитал жеткіліктілігінің жаңа шарттарымен ресімдеуге болады.
Зейнетақы аннуитеті шартын жасасуға арналған құжаттар
1. Жеке куәлік
2. Мұрагерлердің жеке басын куәландыратын құжаттар
2. Зейнетақы қорынан үзінді көшірме
3. Банк деректемелері (IBAN шоты)
Зейнетақы аннуитеті дегеніміз не?
Жинақтарыңызды зейнетақы қорларынан ала ма, әлде сақтандыру ұйымдарынан ба? Бұл таңдауды әркім жасай алады. Сақтандырушылар ұсынатын зейнетақы аннуитетінің артықшылығы — зейнетақыны белгіленген мерзімнен үш жыл бұрын және ЖЗҚ-дан төленетін төлемдермен қатар алуға болады. Яғни адам ресми зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмысын жалғастырып, бұрынғыдай жалақысының 10%-ын аудара отырып, ЖЗҚ-да қатар қосымша ақша жинайды. Бұл зейнеткерлік жасқа толғанда ол ақшаны ӨСК-дан да, ЖЗҚ-дан да (соңғы жинақтар) алатынын білдіреді. Зейнетақы аннуитеттерінің тартымдылығы, біріншіден, олардың жинақтаушы зейнетақы қорларына балама рөлін атқаруында. Екіншіден, олар белгіленген мерзімнен бұрын зейнеткерлікке шыққандарды ақшамен қамтамасыз етеді. 1998 жылға дейін еңбек өтілі бар азаматтар зейнетақыны ЗТМО-дан алады, оған қоса зейнетақы аннуитетінің өмір бойғы төлемін алады. Мысалы, егер сіз 55 жаста және одан үлкен болсаңыз, зейнетақы аннуитетін ресімдеп, зейнетақыны қазір ала бастай аласыз немесе ресми зейнеткерлік жасты күтіп, содан кейін ғана таңдай аласыз - өмір бойғы зейнетақыны зейнетақы аннуитеті арқылы алу ма, әлде жинақтарды ЖЗҚ-дан алу ма. Заңнама бойынша қазақстандықтың зейнетақысы тек 79 жасқа дейін және ЖЗҚ-дағы шотта шамамен 3 млн теңге жинақталған жағдайда ғана есептеледі. Бұл 80-нен асқандар жақындарының көмегіне сенуге тиіс екенін білдіреді. Ал жинақ сомасы бұдан аз басқалар ақшаны тек лимиті таусылғанға дейін ғана алады. Бұл мәселенің шешімі жинақтардың таусылғанына не таусылмағанына қарамастан зейнетақыны өмір бойы төлеуді көздейтін зейнетақы аннуитеті (ЗА) туралы сақтандыру компаниясымен жасалған шарт болуы мүмкін. Егер өмірді сақтандыру шарты адамды (яғни оның мұрагерлерін) ерте қайтыс болудан қорғаса, аннуитет сақтандырылған адамды ол өте ұзақ өмір сүрген жағдайда қорғайды, өйткені сақтандыру компаниясы шын мәнінде аннуитетті сатып алған адамды бүкіл өмір бойы қамтамасыз ету міндеттемесін өзіне алады.
Мәселенің бағасы
Аннуитетті ресімдеудің жалғыз шарты — зейнетақы жинақтарының жеткіліктілігі. Яғни зейнеткерлікке шығатын сәтке, ал бұл жағдайда 55 жасқа қарай белгілі бір соманы жинау қажет. Мысалы, Мемлекеттік аннуитеттік компанияда биылғы жылы зейнетақы аннуитеті шартын сатып алу үшін жинақтардың шекті мөлшері ерлер үшін 9,5 млн. теңгені және әйелдер үшін 13 млн. теңгені құрайды. Сонымен қатар аннуитет ұзақ мерзімді өнім болғандықтан - біз ақшаны өмір бойы зейнетақы алу үшін салатынымыз белгілі, ал бұл кемінде 20 жыл және одан да көп, - біз төлеген қаражатты сақтандырушы бағалы қағаздарға инвестициялайды. Біз енгізген соманың ай сайынғы бөлігінен басқа, ақшамыз шотта табатын инвестициялық кірісті де тұрақты түрде аламыз. Мамандардың айтуынша, бұл орта есеппен жылына 4,6-5,5%-ды құрайды.
Зейнетақы аннуитеті шартын жасасу
Зейнетақы аннуитеті шартын жасасу үшін сақтандыру компаниясына өтініш толтыру қажет. Оған ЖЗҚ-дан үзінді көшірме қоса беріледі. Бұл қағаздарды есептеу жүргізу үшін қор сақтандыру компаниясына жібереді. Егер жинақтар жеткілікті болса және адамды болашақ аннуитеттік төлемдердің есебі қанағаттандырса, шартқа үш данада қол қойылады. Біреуі компанияда, екіншісі клиентте, үшіншісі - ЖЗҚ-да қалады. Сақтандыру компаниясымен зейнетақы аннуитетін сатып алу туралы шартты тек 55 жастан бастап жасасуға болады. Бірақ мұны тек зейнетақы жинақтары жеткілікті болған жағдайда ғана жасауға болады. Зейнетақы қоры ақшаны сақтандыру компаниясына аударуға тиіс, ал клиент келесі айдан бастап ӨСК-дан төлемдер ала бастайды. Осылайша, сақтандыру ұйымына өтініш беріп, оған жеке куәліктің, СТН-нің көшірмелерін және жинақтаушы зейнетақы қорынан үзінді көшірмені қоса беру қажет.
Зейнетақы аннуитетінің артықшылықтары мен кемшіліктері
Бірақ зейнетақы аннуитетінің осы артықшылықтарының бәріне қарамастан, белгілі бір тәуекелдер де бар. Атап айтқанда, егер сақтандыру компаниясы зейнетақыны өмір бойы төлеуге міндеттенсе, алушы оны мұраға қалдыру құқығынан айырылады, ал бұл құқық ЖЗҚ-дан төленетін төлемдерде көзделген. Рас, сақтандыру компаниялары әртүрлі нұсқаларды ұсынады, айталық, зейнетақыны өмір бойы емес, кепілдік берілген мерзім ішінде алу. Мысалы, шарт 15 жылға жасалады, бірақ алушымен сақтандыру жағдайы орын алса, зейнетақыны ол көрсеткен мұрагерлер алуды жалғастырады. Қалай болғанда да, зейнетақы жинақтары өскен сайын таңдау - зейнетақы аннуитетін сатып алу ма, әлде ақшаны ЖЗҚ-дан алу ма - барған сайын өткір қойылатын болады. Өйткені қазір сақтандыру компаниясына зейнетақы жинақтарының ең аз рұқсат етілген мөлшерімен адам келсе, оған ай сайын төленетін зейнетақы да аз болады. Және тағы бір нәрсе. Зейнетақы аннуитеті шартын жасасқан салымшылар сақтандыру ұйымын таңдауда еркін. Бірақ есте сақтау керек: егер компанияның жұмысында сізді бір нәрсе қанағаттандырмаса, заң бойынша оны шарт жасалғаннан кейін екі жыл өткен соң ғана ауыстыруға болады. Сондықтан сақтандырушыны таңдауға байыпты қарау керек. Және сол заңнамаға сәйкес сақтандыру компаниясынан жинақтаушы зейнетақы қорына қайта оралу мүмкін емес. Ер адам, 63 жаста, оның зейнетақы жинақтары 12 млн. теңгені құрайды. Зейнетақыны зейнетақы қорынан ала отырып, ол жылына 600.000 теңгеге сене алады. 12 млн. теңге оған 20 жылға жетеді. 83 жасында біздің кейіпкеріміз осы табыс көзінен айырылады. Бұл ретте зейнеткер өзінің жылдық сомасын ұлғайта алады, бірақ бұл зейнетақы төлеу мерзімін автоматты түрде қысқартады. Мысалы, жылына 1.200.000 теңге алса, ол оған 10 жылға жетеді, яғни 73 жасқа қарай оның зейнетақы ақшасы таусылады. Енді басқа сценарий. Зейнетақы аннуитетін ресімдеген жағдайда ол өмір бойы жылына 600.000 теңге плюс инвестициялық кіріс ала алады. Зейнетақыны сақтандыру компаниясынан алудың тағы бір ерекшелігі — зейнеткер өз төлемдерінің кезеңділігін өзі реттей алады, яғни зейнетақыны қалай алу өзіне ыңғайлы екенін - ай сайын, тоқсан сайын немесе жыл сайын - өзі айқындайды.
Зейнетақы аннуитетінің шарттары:
- Сіз зейнетақы аннуитеті шартын жасаса аласыз, ол бойынша жинақтарыңызды зейнетақы қорынан өмірді сақтандыру компаниясына аударып, төлемдер ала бастайсыз.
- Зейнетақы аннуитеті шартын 55 жасқа толған адамдар, еңбек сіңірген жылдары үшін зейнеткерлікке шыққан әскери қызметшілер жасасады. Бұл ретте әскери қызметшілер өз жинақтарының 50%-ын аударып, аннуитет шартын зейнеткерлік жасқа толғанға дейінгі мерзімге жасаса алады, басқа жағдайларда өмір бойғы зейнетақы аннуитеті жасалады.
- Өмір бойғы аннуитет төлемдерді алушы тірі болғанша төлемдердің жүзеге асырылатынын білдіреді. Төлемдер белгілі бір жасқа толғанда тоқтамайды және төлемдер сомасы аударылған жинақтар сомасынан асып кетсе де тоқтамайды, яғни өмір бойы жүзеге асырылады.
- Өмір бойғы аннуитеттер бойынша зейнетақы аннуитеттік төлемінің мөлшері аннуитет шарты жасалған күнгі ең төменгі зейнетақы мөлшерінен төмен болмауы тиіс. Төлемдер тең төлемдермен және белгілі бір кезеңділікпен, мысалы, ай сайын жүзеге асырылады.
- Зейнетақы аннуитеті шарттарында мұрагерлерге іс жүзінде жүргізілген төлемдерді шегере отырып, сақтандыру сыйлықақысы қайтарылады.
- Зейнетақы аннуитеті шартын жасасу үшін Сіз шарт жасасуға өтініш бересіз және зейнетақы аннуитеті шартына қол қоясыз.
Он күнтізбелік күн ішінде Сіз зейнетақы аннуитеті шарты түпнұсқасының бір данасын ұсына отырып, жинақтаушы зейнетақы қорын хабардар етесіз.
Сізден хабарлама алғаннан кейін отыз күнтізбелік күн ішінде жинақтаушы зейнетақы қоры жинақтар сомасын өмірді сақтандыру компаниясына бір мезгілде және толық көлемде аударады, содан кейін төлемдерді жүзеге асыру бірден басталады.
Шотыңыздағы аударымдар жеткіліксіз болса, не істеу керек?
Міндетті зейнетақы жарналары немесе міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан зейнетақы жинақтары жеткіліксіз болған жағдайда ерікті жарналар пайдаланылуы мүмкін.
Яғни қаржылық мүмкіндігіңіз болса, зейнетақы шотыңызды қажетті сомаға дейін жай ғана толықтыра аласыз
Аннуитеттің ерекшеліктері:
- Төлемдердің өмір бойғы сипаты
- Шарт бойынша мұрагерлер үшін 25 жылға дейін «кепілдік берілген кезең» белгілеуге болады
- Қосымша біржолғы төлем алу мүмкіндігі
- Төлемдер 50-55 жастан басталады (Зейнетақы жүйесімен салыстырғанда - әйелдерге 59 жастан, ерлерге 63 жастан)
- Индекстеу - ай сайынғы кейінгі төлемдер жыл сайын 5%-ға және одан да көп өседі
Өмірді сақтандыруға қатысты барлық қосымша сұрақтар бойынша Сіз компаниямыздың кеңселеріне жүгіне аласыз.
2026 жылға арналған өзекті бағдарлар
2026 жылы жалпы белгіленген зейнеткерлік жас ерлер үшін 63 жасты және әйелдер үшін 61 жасты құрайды; әйелдердің жасы 2028 жылға дейін 61 жас деңгейінде сақталады. Зейнетақы аннуитеті жинақтар жеткілікті болған жағдайда төлемдерді жалпы белгіленген мерзімнен бұрын ала бастауға мүмкіндік береді.
Жалпы қағида бойынша міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақы аннуитетіне құқық ерлерде 55 жастан және әйелдерде 53 жастан туындайды. Сондай-ақ кейінге қалдырылған зейнетақы аннуитеті бар: шартты 45 жастан, ал міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен жинақтар болған кезде — осындай жарналардың кемінде 60 күнтізбелік айы болса, 40 жастан бастап жасасуға болады. Төлемдер заңнамада және шартта белгіленген жастан басталады.
Неге жеткіліктіліктің бір ғана сомасы жоқ
Қажетті сома жынысқа, жасқа, шарт жасалған күнге, төлемдердің басталуына, индекстеуге, кепілдік берілген кезеңге және басқа параметрлерге байланысты. Сондықтан жарнамалық сан немесе басқа жылдың кестесі жеке есептеуді алмастырмайды. Компания бекітілген әдістемені және өзекті әлеуметтік көрсеткіштерді қолданады.
Жаңа шарттар бойынша ең төменгі сақтандыру төлемі ең төменгі күнкөріс деңгейінің шамасымен байланысты. Жеткіліктілікке күтілетін төлемдердің ұзақтығы да әсер етеді: олар неғұрлым ерте басталса, әдетте соғұрлым көп капитал талап етіледі.
Зейнетақы аннуитетін кім ресімдейді
Зейнетақы аннуитеті шартын тек тиісті лицензиясы бар өмірді сақтандыру компаниясы жасасады. Банк, кеңесші немесе агент өнімді түсіндіре алады, бірақ сақтандырушы болмайды және өмір бойғы міндеттемені өзіне алмайды.
Сақтандырудың міндетті түрлері бойынша қызметтерді тек тиісті лицензиясы бар сақтандыру компаниялары көрсетеді. Зейнетақы аннуитеті реттелетін сақтандыру өніміне жатады, сондықтан жинақтарды аударғанға дейін заңды тұлғаны және қызметтің рұқсат етілген сыныптарын тексеру керек.
Ресімдеу қалай өтеді
- БЖЗҚ-дағы жинақтардың мөлшері мен құрылымын тексеріңіз.
- Бірнеше өмірді сақтандыру компаниясынан есептеулер сұратыңыз.
- Бірінші төлемнің мөлшерін, индекстеуді және басталу күнін салыстырыңыз.
- Кепілдік берілген кезеңді және мұрагерлерге төлемдерді зерделеңіз.
- Сатып алу сомасын және шартты өзгерту шарттарын тексеріңіз.
- Шартқа және жинақтарды аудару туралы өтінішке қол қойыңыз.
- Төлемдер кестесін және құжаттардың толық жиынтығын сақтаңыз.
Ұсыныстарда нені салыстыру керек
- өмір бойғы төлемнің мөлшері мен кезеңділігін;
- жыл сайынғы индекстеуді;
- төлемдердің басталу күнін;
- кепілдік берілген кезеңді;
- мұрагерлерге немесе көрсетілген тұлғаларға төлеу тәртібін;
- аударылатын сақтандыру сыйлықақысының мөлшерін;
- сатып алу сомасын және қаражаттың бір бөлігін БЖЗҚ-ға қайтару мүмкіндігін;
- сақтандырушының қаржылық тұрақтылығы мен лицензиясын;
- сервисті және деректемелерді өзгерту тәртібін.
Бірлескен зейнетақы аннуитеті
Бірлескен аннуитет ерлі-зайыптыларға немесе жақын туыстарға екі сақтандырылған адамға өмір бойғы төлемдерді есептеу үшін жинақтарын біріктіруге мүмкіндік береді. Бұл тетік бір қатысушыда жинақтар артық болып, ал екіншісінде жеке шарт үшін жеткіліксіз болған кезде пайдалы болуы мүмкін.
Әрбір алушының шарттары шартта көрсетілуге тиіс: төлемдердің мөлшері, басталу күндері, кепілдік берілген кезең және аннуитент алушылардың бірі қайтыс болған жағдайдағы салдар. Шарт жасасар алдында бірлескен нұсқаны екі жеке шартпен және БЖЗҚ-дан төленетін төлемдермен салыстыру қажет.
Зейнетақы аннуитетінің артықшылықтары
- төлемдердің өмір бойғы сипаты;
- кірісті әдеттегі зейнетақыдан бұрын ала бастау мүмкіндігі;
- шартта көзделген индекстеу;
- кепілдік берілген кезеңнің болу мүмкіндігі;
- бірлескен аннуитет нұсқасы;
- ұзақ өмір сүру тәуекелін сақтандырушыға беру.
Тәуекелдер мен шектеулер
- аударылған жинақтар сақтандыру сыйлықақысына айналады және шарт қағидалары бойынша басқарылады;
- ұзақ мерзімді сценарийлерді салыстырмай шешімді бағалау қиын;
- инфляция төлемдердің нақты сатып алу қабілетін төмендетуі мүмкін;
- шартты бұзу шарттары мен сатып алу сомасы заңмен және шартпен шектелген;
- сақтандырушының қаржылық тұрақтылығы ұзақ мерзімді маңызға ие;
- жеткіліктіліктің ескі кестелері тез өзектілігін жоғалтады.
Зейнетақы аннуитеті немесе БЖЗҚ-дан төлемдер
Аннуитет ұзақ өмір сүру тәуекелін сақтандыру компаниясына ауыстырады және шарт бойынша өмір бойғы төлемдер ағынын қамтамасыз етеді. БЖЗҚ-дан төленетін төлемдер зейнетақы жүйесінің қағидалары бойынша есептеледі және жинақтардың қалдығына байланысты. Таңдау бірнеше сценарийді есептеуді талап етеді: күтілетін өмір сүру ұзақтығын, индекстеуді, мұрагерлікті және өтімділікке қажеттілікті.
Шешімді тек бірінші төлемнің мөлшері бойынша қабылдамаңыз. Кірістің жалпы құрылымын, отбасы үшін кепілдіктерді және капиталды аударудың салдарын бағалау маңызды.
Қысқаша қорытынды
2026 жылы зейнетақы аннуитеті жеткілікті жинақтарды өмір бойғы сақтандыру төлемдеріне айналдыру тәсілі болып қала береді. Төмендегі 2021 жылғы тарихи материал салыстыру үшін сақталған, бірақ барлық сомалар мен жас шарттарын қайта тексеру қажет. Бірнеше жеке есептеу сұратып, қаражатты БЖЗҚ-дан аударғанға дейін шартты мұқият зерделеңіз.