Экспорттаушыларға арналған банктік кепілдіктерді сақтандыру

Қазақстан экспорттаушыларына арналған банктік кепілдіктерді сақтандыру

1. Іске қосылған құрал қандай болды
2. Банктік кепілдік дегеніміз не
3. Кепілдікті сақтандыру қалай жұмыс істейді
4. Экспорттаушы үшін артықшылықтар
5. Қандай тәуекелдер бағаланады
6. Өтінімді қарауға арналған құжаттар

Іске қосылған құрал қандай болды

2011 жылғы бастапқы жарияланымда Қазақстанда отандық экспорттаушылар үшін банктік төлем кепілдіктерін сақтандырудың іске қосылғаны хабарланған. Құралды сол кездегі «ҚазЭкспортГарант» АҚ коммерциялық банктермен бірлесіп, мемлекеттік органдардың қатысуымен әзірлеген. Оның міндеті — банктердің қазақстандық тауарлар мен қызметтер жеткізушілерінің міндеттемелері бойынша кепілдіктер беру туралы шешім қабылдауын жеделдету болды.

Экспорттаушыға өз қаражатын қамтамасыз ету ретінде толығымен «мұздатудың» қажеті болмайды және ол кредит желісінің бір бөлігін өндірістік мақсаттар үшін сақтап қала алады деп болжанған. Кепілдік шетелдік тапсырыс берушіге жеткізуші қамтамасыз етілген міндеттемені орындамаған жағдайда банктің көзделген соманы төлеуге дайын екенін растады, ал сақтандыру қорғауы тәуекелді қатысушылар арасында бөлді.

Ұйымның тарихи атауы және алғашқы бағдарламалардың параметрлері контекстті сақтау үшін келтірілген. Бүгінде экспортты мемлекеттік қолдау құралдары «Қазақстанның экспорттық-кредиттік агенттігі» АҚ-мен байланысты; өнімдер тізбесін, талаптарды және қарау тәртібін өзекті ресми дереккөздерден тексеру қажет.

Банктік кепілдік дегеніміз не

Банктік кепілдік — кепілдікте көрсетілген талаптар орындалған кезде банктің бенефициарға төлем жасау міндеттемесі. Экспорттық мәміледе өтініш беруші әдетте қазақстандық жеткізуші, бенефициар — шетелдік тапсырыс беруші, ал кепілгер — банк болады. Кепілдік негізгі келісімшарттың орнын баспайды: ол нақты міндеттемені қамтамасыз етеді және құжаттың сомасы, мерзімі мен талаптары шегінде әрекет етеді.

Сыртқы саудадағы кепілдіктердің негізгі түрлері

• тендерлік кепілдік конкурсқа қатысушы ұсынысының байыптылығын растайды;
• орындау кепілдігі тапсырыс берушіні келісімшартта көзделген міндеттемелердің орындалмауынан қорғайды;
• аванс қайтару кепілдігі белгіленген бұзушылықтар кезінде аванстық төлемнің қайтарылуын қамтамасыз етеді;
• төлем кепілдігі сатып алушының немесе басқа қатысушының ақшалай міндеттемесін қамтамасыз етеді;
• кепілдік кезеңінің кепілдігі жеткізілімнен немесе жұмыстар аяқталғаннан кейін ақауларды жоюды қамтамасыз етуі мүмкін.

Кепілдіктің атауы өздігінен жауапкершілік көлемін айқындамайды. Оның мәтіні, қолданылатын құқық, талап қою қағидалары, құжаттар тізбесі, қолданылу мерзімі және тараптар сілтеме жасаған болса, халықаралық қағидалар шешуші мәнге ие.

Кепілдікті сақтандыру қалай жұмыс істейді

Банк экспорттаушыны, келісімшартты және кепілдік бойынша ықтимал төлем тәуекелін бағалайды. Сақтандыру қолдауы болған кезде банк тәуекелінің бір бөлігі шарт талаптары бойынша сақтандырушыға немесе экспорттық-кредиттік агенттікке беріледі. Бұл кепілдік беруді жеңілдетуі, кепіл қамтамасыз етуге қойылатын талаптарды азайтуы немесе қолжетімді қаржыландыру лимитін сақтауы мүмкін, бірақ шешім әрдайым нақты мәмілені талдағаннан кейін қабылданады.

1. Экспорттаушы тендер талаптарын алады немесе сыртқы келісімшарт жасасады.
2. Талап етілетін кепілдіктің түрі, сомасы, валютасы және мерзімі айқындалады.
3. Компания банкке қаржылық және келісімшарттық құжаттарды ұсынады.
4. Банк пен сақтандыру қолдауын көрсететін ұйым тәуекелді бағалайды.
5. Келісілгеннен кейін шарттарға қол қойылады, комиссиялар мен сақтандыру сыйлықақысы төленеді.
6. Банк шетелдік тапсырыс берушінің пайдасына кепілдік береді.

Экспорттаушы үшін артықшылықтар

• кепілдік міндетті шарт болып табылатын тендерлерге қатысу мүмкіндігі;
• бос ақша қаражатына және кепіл базасына түсетін жүктеменің азаюы;
• банк лимитінің бір бөлігін өндіріс пен айналым капиталы үшін сақтау;
• шетелдік тапсырыс берушінің келісімшарттың орындалуына деген сенімінің артуы;
• экспорттық қаржыландырудың неғұрлым кешенді құрылымына қол жеткізу.

Артықшылық автоматты түрде кепілдендірілмейді. Оның мөлшері компанияның қаржылық тұрақтылығына, келісімшарттың сапасына, сатып алушы еліне, валютаға, мерзімге, сомаға, экспорттаушының тәжірибесіне және банк талаптарына байланысты.

Қандай тәуекелдер бағаланады

Қатысушылар коммерциялық тәуекелдерді талдайды: тараптардың қаржылық жағдайын, міндеттемелердің бұзылу ықтималдығын, қамтамасыз етудің сапасын, маржиналдылықты және мерзімдердің шынайылығын. Халықаралық мәміле үшін саяси және елдік факторлар, валюталық шектеулер, санкциялық талаптар, қаражатты аудару мүмкіндігі және құжаттардың тиісті юрисдикцияда орындалуы да маңызды.

Кепілдік бойынша талаптың тұжырымдамасына ерекше назар аудару қажет. Бірінші талап бойынша сөзсіз кепілдік банк үшін бұзушылық дәлелдерінің толық тізбесі бар құжатқа қарағанда жоғары тәуекел тудыруы мүмкін. Халықаралық келісімшарттарда Халықаралық сауда палатасының қағидалары жиі пайдаланылады, алайда оларды қолдану тікелей және дұрыс бекітілуі тиіс.

Өтінімді қарауға арналған құжаттар

Нақты тізімді банк пен экспортты қолдау ұйымы белгілейді. Әдетте мыналар талап етілуі мүмкін:

• өтініш және компанияның құрылтай құжаттары;
• қаржылық есептілік, шоттар бойынша айналымдар және берешек туралы мәліметтер;
• экспорттық келісімшарт, талап етілетін кепілдіктің жобасы немесе мәтіні;
• тендерлік құжаттама және техникалық тапсырма;
• шетелдік тапсырыс беруші және жеткізу елі туралы мәліметтер;
• мәміленің калькуляциясы, өндіріс, жеткізу және төлемдер кестесі;
• қамтамасыз ету және бұрын орындалған экспорттық келісімшарттар туралы ақпарат;
• қажет болса, лицензиялар, шығу тегі сертификаттары және рұқсаттар.

Қол қоймас бұрын нені тексеру керек

Экспорттаушыға кепілдік мерзімін жеткізу, қабылдау және кепілдік қызмет көрсету мерзімдерімен салыстыру, валютаны және жауапкершіліктің ең жоғары сомасын, ұзарту мен тоқтату негіздерін, талап қоюға арналған құжаттар тізбесін және қолданылатын құқықты тексеру маңызды. Банк комиссиялары, сақтандыру сыйлықақысы, ықтимал қамтамасыз ету және регресс талаптары жеке бағаланады.

Егер тапсырыс беруші өз үлгісін ұсынса, оны банкке алдын ала беру керек. Бірнеше сөзді өзгерту міндеттемені айтарлықтай кеңейтуі мүмкін. Банктен алдын ала растау алмайынша шетелдік серіктеске кепілдік беруге уәде бермеген жөн.

Жиі кездесетін қателер

• тендер аяқталуына бірнеше күн қалғанда кепілдік сұрап жүгіну;
• кепілдік мерзімінің келісімшарт талаптарына сәйкес келмеуі;
• құжаттар топтамасының толық болмауы немесе қаржылық деректердегі қайшылықтар;
• ескерілмеген валюталық және елдік шектеулер;
• сақтандыру кепілді және тәуекелді тексеруді толығымен жояды деп күту;
• кепілдік мәтінін банкпен келіспей келісімшартқа қол қою.

Жүгінудің өзекті тәртібі

Алдымен қажетті банктік құралды анықтап, қызмет көрсетуші банкке жүгіну керек. Сонымен қатар қолданыстағы қолдау шараларын Қазақстанның экспорттық-кредиттік агенттігінен және даму институттарының ресми ресурстарынан нақтылауға болады. Өнімдердің талаптары өзгеріп отырады, сондықтан өткен жылдардағы жарияланымдардағы бағдарламалардың тарихи атауларын, тарифтер мен мерзімдерді қолданыстағы ұсыныс ретінде пайдалануға болмайды.

Қорытынды

Банктік кепілдіктерді сақтандыру қазақстандық экспорттаушының бәсекеге қабілеттілігін арттырып, айналым капиталын ұтымды пайдалануға көмектесуі мүмкін. Құралдың тиімділігі уақтылы дайындыққа, ашық қаржылық ақпаратқа, сапалы сыртқы сауда келісімшартына және кепілдіктің келісілген мәтініне байланысты.

Материал ақпараттық сипатта болады. Өзекті талаптарды банк, Қазақстанның экспорттық-кредиттік агенттігі, шарт және қолданыстағы заңнама айқындайды.