Сақтандыру компанияларының риск-менеджментіне қойылатын міндетті талаптар

Сақтандыру компаниясындағы тәуекелдерді басқару

Неліктен риск-менеджмент міндетті болды

Қаржылық дағдарыстар бір ұйымның өтімділік пен төлем қабілеттілігі проблемалары клиенттерге, акционерлерге және бүкіл қаржы тобына тез әсер етуі мүмкін екенін көрсетті. Банк пен сақтандыру компаниясы бір холдингке кірсе, ортақ инфрақұрылымды пайдаланса немесе елеулі өзара операциялары болса, байланыс ерекше тығыз болады.

2012 жылғы бастапқы жарияланымда бұл мәселе Solvency II және Basel III халықаралық тәсілдерінің өзара әрекеттесуі арқылы қарастырылған. Банктер мен сақтандырушылар әртүрлі бизнес жүргізетіндіктен, олардың модельдері ерекшеленеді, бірақ ортақ қағида сақталады: қабылданған тәуекелдер капиталға, өтімділікке және басқару сапасына сәйкес келуі тиіс.

Жүйенің негізгі элементтері

Сақтандырушы қандай тәуекелдерді басқарады

• Сақтандыру тәуекелі — залалдар мен шығыстар тарифтер мен резервтерде көзделгеннен жоғары болып шығады.
• Андеррайтингтік тәуекел — объект жеткіліксіз бағалау салдарынан дұрыс емес шарттармен қабылданған.
• Резервтік тәуекел — қалыптастырылған резервтер болашақ төлемдерге жетпейді.
• Нарықтық тәуекел — активтердің құны мөлшерлемелер, валюта бағамдары мен бағалар салдарынан өзгереді.
• Кредиттік тәуекел — банк, эмитент, қайта сақтандырушы немесе басқа контрагент міндеттемелерін орындамайды.
• Өтімділік тәуекелі — компания төлемдер үшін активтерді уақтылы ақшаға айналдыра алмайды.
• Операциялық тәуекел — процестердің, адамдардың, жүйелердің қателері, алаяқтық немесе киберинциденттер.
• Комплаенс-тәуекел — заңнаманы, лицензияны немесе ішкі талаптарды бұзу.
• Беделдік тәуекел — клиенттер мен серіктестердің сенімін жоғалту.
• Стратегиялық тәуекел — дұрыс емес бизнес-модель, өнім немесе шоғырлану.

Капиталдың рөлі

Капитал қаржылық буфер болып табылады, бірақ басқаруды алмастырмайды. Капиталы формальды түрде жеткілікті компания ірі тәуекелдерді дұрыс бағаламаса, активтерді шоғырландырса, резервтерді толық қалыптастырмаса немесе контрагенттерді бақыламаса, проблемаға тап болуы мүмкін.

Тәуекел-тәбет өлшенетін лимиттерге айналуы тиіс: бір объект, сала, аумақ, банк, эмитент және қайта сақтандырушы бойынша ең жоғары сома. Лимитке жақындаған кезде басшылық тәуекел іске асқанға дейін шешім қабылдауға міндетті.

Андеррайтинг және тарифтер

Андеррайтинг — объектіні сақтандыруға немесе қайта сақтандыруға қабылдау рәсімдерінің кешені. Маман залалдың ықтималдығы мен мөлшерін бағалайды, актуарлық есеп шегінде сақтандыру өтемін, алып тастауларды, франшизаны, лимит пен тарифті айқындайды.

Демпинг немесе есепсіз өтемді кеңейту кейінге қалдырылған проблема тудырады: сыйлықақы бүгін түседі, ал ірі төлемдер кейінірек туындайды. Сондықтан жүйе тарифтерден ауытқуларды, қызметкерлердің өкілеттіктерін, деректер сапасын және тәуекелдердің жинақталуын бақылауы тиіс.

Қайта сақтандыру капитал құралы ретінде

Бастапқы материал қайта сақтандырушының рөлін жаңаша бағалауға назар аударған. Қайта сақтандыру шынымен де сақтандырушының ірі тәуекелдерді қабылдау қабілетін арттыруы мүмкін, бірақ қорғаныс сапасы тек берілген сомаға ғана байланысты емес.

Мыналарды бағалау қажет:

• қайта сақтандырушының қаржылық тұрақтылығы мен рейтингі;
• шарттың құқықтық күші мен юрисдикциясы;
• алып тастаулар, лимиттер және хабарлау тәртібі;
• бір серіктеске шоғырлану;
• өтеу мерзімдері және валюталық тәуекел;
• қайта сақтандырушының меншікті капиталының болуы;
• апаттық сценарий кезіндегі қорғаныстың тиімділігі.

Бастапқы сұхбатта меншікті модельдері мен жеткілікті капиталы бар кәсіби қайта сақтандырушылар дағдарыс кезінде тәуекел-тәбетін міндетті түрде қысқартпайтыны атап өтілген. Алайда ТМД нарықтары үшін өтемнің күрделі кеңейтілімдері, саяси және құқықтық тәуекелдер қосымша маңызды.

Жауапкершіліктің үш желісі

Директорлар кеңесінің жауапкершілігі

Директорлар кеңесі стратегияны, саясаттарды, тәуекел-тәбетті және негізгі лимиттерді бекітеді, есептілікті және бұзушылықтарды жою жоспарларын қарайды. Басқарма күнделікті орындауды ұйымдастырады. Бақылау бөлімшелерінің тәуелсіздігі, ақпаратқа қолжетімділігі және елеулі проблема туралы тікелей кеңеске хабарлау мүмкіндігі болуы тиіс.

Тәуекелдер жүйесінің коэффициенттерін жыл сайын бағалау стандартты диапазоннан ауытқуларды анықтауға мүмкіндік береді. Егер ауытқулар бірнешеу болса, іс-шаралар жоспары немесе директорлар кеңесінің дәлелді шешімі талап етіледі.

Стресс-тестілеу

Қарапайым статистика сирек, бірақ ауыр оқиғаларды көрсетпейді. Сақтандырушы апаттарды, жаппай залалдарды, активтер құнының күрт төмендеуін, контрагенттің дефолтын, девальвацияны және клиенттер талаптарының бір мезгілде өсуін модельдеуі тиіс.

Стресс-тест нәтижесі — жай ғана есеп емес. Ол капиталға, қайта сақтандыруға, лимиттерге, өтімділік жоспарына және басшылықтың дағдарыстағы әрекеттеріне әсер етуі тиіс.

Цифрлық және жаңа тәуекелдер

Заманауи риск-менеджмент киберқауіпсіздікті, дербес деректерді қорғауды, онлайн-сатылымдар мен реттеудің тұрақтылығын, сыртқы IT-жеткізушілерге тәуелділікті және модельдік тәуекелді қамтиды. Жасанды интеллектіні пайдаланған кезде деректерді тексеру, шешімдердің түсіндірілуі, кемсітушілікті бақылау және адамның қадағалауы қажет.

Сапалы басқарудан кім ұтады

• сақтанушылар — олардың тәуекелдері түсінікті және тұрақты шарттармен қабылданады;
• сақтандырушылар — портфельді, капиталды және нақты пайдалылықты жақсырақ түсінеді;
• мемлекет — неғұрлым тұрақты қаржы нарығын алады;
• акционерлер — капиталды күтпеген жерден жоғалту ықтималдығын азайтады;
• қоғам — ірі оқиғалардан кейін болжамды төлемдер алады.

Қорытынды

Риск-менеджментке қойылатын міндетті талаптар тек реттеушіні ғана емес, ең алдымен клиенттерді және сақтандыру компаниясының өзін қорғайды. Капитал, резервтер, қайта сақтандыру, ішкі бақылау және тәуекел мәдениеті біртұтас жүйе ретінде жұмыс істеуі тиіс.

Материал ақпараттық сипатта. Нақты ұйымды бағалау үшін ҚНРДА-ның қолданыстағы қағидаларын, қаржылық есептілікті және кәсіби талдауды пайдаланыңыз.