Сақтандыру ережелері: олар не үшін қажет және нені тексеру керек

Сақтандыру ережелері және шарт талаптары

Төлемге дейін нені түсіну керек

1. Сақтандыру объектісі: қандай мүліктік мүдде қорғалған.
2. Сақтандыру жағдайлары: қандай оқиғалар төлемге негіз ретінде танылады.
3. Ерекшеліктер: қандай себептер мен мән-жайлар өтелмейді.
4. Сақтандыру сомасы: сақтандырушы жауапкершілігінің ең жоғары көлемі.
5. Франшиза: шығынның сақтанушыда қалатын бөлігі.
6. Сыйлықақы: баға, мерзімдер және төлемді кешіктірудің салдары.
7. Аумақ пен кезең: қорғаныс қай жерде және қашан әрекет етеді.
8. Шығынды реттеу: хабарлау мерзімдері, құжаттар, қарап-тексеру және төлем.

Ережелер мен шарт — бір нәрсе емес

Шарт нақты клиенттің жеке талаптарын бекітеді: тараптарды, объектіні, мерзімді, соманы, сыйлықақыны және таңдалған опцияларды. Ережелер өнімнің жалпы моделін сипаттайды. Сәйкессіздік болған жағдайда шартты, ережелерді және заңнаманың императивтік нормаларын талдау қажет; жеке талап заңның міндетті нормасына қайшы клиенттің құқықтарын нашарлата алмайды.

Шарт сілтеме жасамайтын және белгіленген тәсілмен ұсынылмаған ережелердің талаптары бас тартудың күтпеген негізіне айналмауы тиіс. Сондықтан құжатты алғаныңыздың дәлелін сақтау маңызды.

Ерікті және міндетті сақтандыру

Ерікті сақтандыруда тараптар өтемді заң шегінде таңдайды, сондықтан әртүрлі компаниялардың талаптары айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін. Міндетті сақтандыруда негізгі талаптар заңнамамен белгіленеді. Мұндай қызметтерді тек тиісті лицензиясы бар сақтандыру компаниялары көрсетеді; міндетті ең төменгі талаптарды сақтандырушының ережелерімен ерікті түрде алмастыруға болмайды.

Мұрағаттық бастапқы материал

Төменде 2012 жылғы толық түсіндірме сақталған: тараптардың анықтамалары, сақтандыру нысандары, шарт жасасу тәсілдері және ережелердің үлгілік құрылымы. Оны заңнамадағы кейінгі өзгерістер мен электрондық ресімдеуді ескере отырып оқу керек.

«Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес сақтандыру — сақтандыру жағдайы немесе сақтандыру шартында айқындалған өзге де оқиға басталған кезде сақтандыру ұйымы өз активтері есебінен жүзеге асыратын сақтандыру төлемі арқылы жеке немесе заңды тұлғаның заңды мүліктік мүдделерін қорғау жөніндегі қатынастар кешені.

Сақтандыру қызметі - сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттарын жасасумен және орындаумен байланысты, Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес уәкілетті органның лицензиясы негізінде не өзара сақтандыру туралы Қазақстан Республикасының заңнамалық актісіне сәйкес лицензиясыз жүзеге асырылатын қызметі.

Сақтандырушы – сақтандыруды жүзеге асыратын және сақтандыру жағдайы басталған кезде сақтанушыға немесе пайдасына шарт жасалған өзге тұлғаға (пайда алушыға) шартта айқындалған сома (сақтандыру сомасы) шегінде сақтандыру төлемін жүргізуге міндетті тұлға;

Сақтанушы – сақтандырушымен сақтандыру шартын жасасқан тұлға.

Сақтандырылған - қатысты сақтандыру жүзеге асырылатын тұлға.

Пайда алушы – сақтандыру шартына сәйкес сақтандыру төлемін алушы болып табылатын тұлға.

Сақтандыру ерікті нысанда да, міндетті нысанда да жүзеге асырылатынын атап өткен жөн.

Ерікті сақтандыру - тараптардың ерік білдіруі бойынша жүзеге асырылатын, түрлері, талаптары мен тәртібі тараптардың келісімімен айқындалатын сақтандыру.

Міндетті сақтандыру - заңнамалық актілердің талаптарына байланысты жүзеге асырылатын, егер сақтандырудың міндетті түрлерін реттейтін заңнамалық актілерде өзгеше белгіленбесе, талаптары тараптардың келісімімен айқындалатын сақтандыру.

Сақтандыру ережелері – сақтандырудың белгілі бір түрі бойынша сақтандыруды жүзеге асыру талаптарын айқындайтын сақтандыру ұйымының құжаты.

Сақтандыру шарты жазбаша нысанда мына жолмен жасалады:

1) тараптардың сақтандыру шартын жасауы;

2) сақтанушының сақтандырушы біржақты тәртіппен әзірлеген үлгілік талаптарға (сақтандыру ережелеріне) қосылуы (қосылу шарты).

Жазбаша шарттың нысанын сақтандырушы не тараптардың келісімі айқындайды. Сақтандыру шартының жазбаша нысанын сақтамау оның жарамсыздығына әкеп соғады.

Сақтандыру ұйымы сақтанушыға сақтандыру полисін бере отырып, қосылу шарты нысанында сақтандыру шартын жасасу жөніндегі қызметті сақтандыру ережелерін уәкілетті органмен келіскеннен кейін ғана жүзеге асыруға құқылы.

Егер сақтандыру ұйымы клиентпен қандай да бір сақтандыру өнімі бойынша шарт-келісім жасасатын болса, оған әзірленген сақтандыру ережелері уәкілетті органмен келісуге жатпайды.

Сақтандырудың міндетті түрлері сақтанушы мен сақтандырушы арасында сақтандырушының сақтанушыға сақтандыру полисін беруі арқылы жасалған шарт негізінде жүзеге асырылады, Қазақстан Республикасының Үкіметі әзірлеген шарттың үлгілік нысаны негізінде жүзеге асырылатын өсімдік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру бұған қосылмайды.

Сонымен бірге сақтандырудың барлық міндетті түрлері бойынша ережелер уәкілетті органмен келісуге жатады.

Сақтандыру ережелерінде не болуы керек?

Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес:

1) сақтандыру объектілерінің тізбесі;

2) сақтандыру сомаларын айқындау тәртібі;

3) сақтандыру жағдайларының тізбесі;

4) сақтандыру жағдайларынан ерекшеліктер және сақтандыруды шектеу;

5) сақтандыру шартының қолданылу мерзімі мен орны;

6) сақтандыру шартын жасасу тәртібі;

7) тараптардың құқықтары мен міндеттері;

8) сақтандыру жағдайы басталған кездегі сақтанушының әрекеттері;

9) сақтандыру жағдайының басталуын және шығындардың мөлшерін растайтын құжаттардың тізбесі;

10) сақтандыру төлемдерін жүзеге асырудың тәртібі мен талаптары;

11) сақтандыру төлемі туралы немесе сақтандыру төлемінен бас тарту туралы шешім қабылдау мерзімі;

12) сақтандыру шартын тоқтату талаптары;

13) дауларды шешу тәртібі;

14) қосымша талаптар.

Бұдан басқа, сақтандыру қызметтерін тұтынушылар олардың құқықтары мен мүдделерінің бұзылуына жол бермеу мақсатында уәкілетті орган сақтандыру ұйымдарына сақтандыру ережелерін әзірлеу кезінде оларда мынадай қосымша талаптарды көздеуді ұсынатынын білуі қажет:

1) сақтандыру сыйлықақыларын төлеу тәртібі;

2) сақтандырушының сақтандыру жағдайы туралы хабарламаны дереу тіркеуі;

3) сақтанушының сақтандырушыны сақтандыру жағдайының басталғаны туралы хабардар ету тәсілдері;

4) сақтанушыға сақтандырушы сақтандыру жағдайы бойынша қабылдаған құжаттардың тізбесі және оларды қабылдау күні көрсетілген анықтаманы беру міндеті;

5) егер сақтандыру жағдайы туралы уақтылы хабарламау сақтанушының (жәбірленушінің), пайда алушының дәлелді себептерінен туындаса және бұл мән-жайды негіздейтін құжаттар болса, сақтандырушының сақтандыру төлемінен бас тартуға құқығы жоқтығы туралы;

6) сақтандырушының жәбірленуші тұлғаға залалды өтеу немесе одан бас тарту туралы шешім қабылдау тәртібі, осы шешімді қабылдау мерзімі, оны кейінге қалдыру және өтініш берушіні бұл туралы жазбаша хабардар ету талаптары;

7) сақтандыру ережелерінде көзделген жағдайларда сақтандыру актісін жасау мерзімі, онда сақтандыру төлемінің мөлшерін көрсету және оны сақтанушының (пайда алушының) танысуына ұсыну тәртібі;

8) мерзімдерді нақтылау (күнтізбелік не жұмыс күндері);

9) сақтандырушыны сақтандыру төлемін жүзеге асырудан босату негіздері;

10) сақтандыру шартында көрсетілуге тиіс талаптардың толық болмауы үшін сақтандырушының жауапкершілігі.

Сонымен қатар сақтандыру ережелеріне «өзге де құжаттар», «өзге де құқықтар», «өзге де міндеттер», «ҚР заңдарының басқа да нормалары», «және т.с.с.», «және т.б.» сияқты бір мәнді емес талаптарды енгізуге жол берілмейді, сақтандыру жағдайы басталған кезде сақтандыру мәмілесі тараптары арасында даулы жағдайлардың туындауын болдырмау мақсатында сақтандырушы оларды толық көлемде ашып, нақтылауға тиіс.

Сақтандыру ережелерінің ажырамас бөлігі — олардың сақтандырушы әзірлеген сақтандыру шартының нысаны және сақтандыру полисінің үлгісі түріндегі қосымшалары, онда уәкілетті орган әзірлеген сақтандыру полисінің үлгілік нысанында көзделген барлық мәліметтер болуға тиіс.

Бұдан басқа, сақтандыру шартында мыналар болуға тиіс:

1) сақтандырушының атауы, орналасқан жері және банктік деректемелері;

2) сақтанушының тегі, аты, әкесінің аты (бар болса) және тұрғылықты жері (егер ол жеке тұлға болса) немесе оның атауы, орналасқан жері және банктік деректемелері (егер ол заңды тұлға болса);

3) сақтандыру объектісінің көрсетілуі;

4) сақтандыру жағдайының көрсетілуі;

5) сақтандыру сомасының мөлшері, сақтандыру төлемін жүзеге асырудың тәртібі мен мерзімдері;

6) сақтандыру сыйлықақысының мөлшері, оны төлеудің тәртібі мен мерзімдері;

7) шарттың жасалған күні және қолданылу мерзімі;

8) сақтандырылған мен пайда алушы, егер олар сақтандыру қатынасының қатысушылары болса, олар туралы нұсқаулар;

9) шарттың (сақтандыру полисінің) нөмірі, сериясы;

10) шарт талаптарына өзгерістер енгізу жағдайлары мен тәртібі;

11) төлем талаптары және сатып алу сомасының мөлшері (жинақтаушы сақтандыру үшін). Сатып алу сомасы - жинақтаушы сақтандыру шартының қолданылуы мерзімінен бұрын тоқтатылған кезде сақтанушының алуға құқығы бар ақша сомасы.

Сақтандыру ережелері мен шарттарында франшиза көзделуі мүмкін. Франшиза — сақтандыру талаптарында көзделген, белгілі бір мөлшерден аспайтын залалды өтеуден сақтандырушыны босату. Франшиза сақтандыру сомасына пайызбен не абсолюттік мөлшерде белгіленеді.

Франшиза шартты (шегерілмейтін) және шартсыз (шегерілетін) болады.

Шартты франшиза кезінде сақтандырушы франшизаның белгіленген мөлшерінен аспайтын залалды өтеуден босатылады, бірақ залалдың мөлшері осы сомадан асса, оны толық өтеуге тиіс.

Шартсыз франшиза кезінде залал барлық жағдайда белгіленген соманы шегере отырып өтеледі.

Сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы келісім бойынша сақтандыру ережелері негізінде сақтандыру шарттарын жасасу кезінде айқындалатын қосымша талаптарды көздейтін сақтандыру шарттары жасалуы мүмкін. Ал қосымша талаптар үш реттен артық қайталанған жағдайда сақтандырушы заңнамада белгіленген тәртіппен сақтандырудың белгілі бір түрі бойынша ережелерді өзгертуге және оларды уәкілетті органның келісуіне ұсынуға міндетті.

Азаматтық заңнамаға сәйкес, егер сақтандыру шартында сақтанушының жағдайын заңнамалық актілерде көзделгенмен салыстырғанда нашарлататын талаптар болса, осы заңнамалық актілерде белгіленген ережелер қолданылады.

Азаматтық заңнама нормасына сәйкес Агенттік сондай-ақ сақтандырушыларға сақтандыру шартында көрсетілуге тиіс талаптардың толық болмауы үшін өз жауапкершілігін, сондай-ақ шарттың жекелеген талаптарының толық болмауы салдарынан сақтандыру шарты бойынша дау туындаған жағдайда дау сақтанушының пайдасына шешілетіні туралы талаптарды енгізуді ұсынады.

Сақтандыру қызметтерін тұтынушылардың назарын сақтандыру полисінде нақты түрде тек тараптардың құқықтары мен міндеттері ғана болатынына аударамыз, сондықтан сақтандыру полисін алу арқылы шарт жасасу кезінде сақтандыру ережелерінің барлық талаптарымен мұқият танысу қажет.

Осы мақсатта сақтандыру қызметтерін тұтынушы сақтандыру шартын жасасу және сақтандыру полисін алу кезінде сақтандыру ұйымынан мазмұны толық сақтандыру ережелерін, егер олар уәкілетті органмен келісуге жатса, олардың келісілген күні туралы белгісімен талап етуге құқылы.

Сақтанушының талабы бойынша сақтандыру ережелерін ұсыну — сақтандырушының тікелей міндеті.

Заманауи электрондық ресімдеу

Шарт Бірыңғай сақтандыру деректер қоры және сақтандырушының арналары арқылы хабарлама жіберіле отырып, онлайн жасалуы мүмкін. Электрондық нысан клиенттің талаптармен танысу міндетін азайтпайды. Жіберушіні, шарт нөмірін, объект деректерін, басталу күнін және ережелерді жүктеп алу мүмкіндігін тексеріңіз.

Дау кезінде қалай әрекет ету керек

1. Сақтандырушыға жазбаша өтініш беріп, растауын сақтаңыз.
2. Шарт пен ережелерге сілтеме жасалған дәлелді шешімді сұратыңыз.
3. Полисті, ережелерді, хат алмасуды, фотосуреттерді, қорытындылар мен чектерді жинаңыз.
4. Қажет болса, сақтандыру омбудсманына және уәкілетті органдарға жүгініңіз.
5. Шағымдану және талап қою мерзімдерін сақтаңыз.

Қорытынды

Сақтандыру ережелері — формальдылық емес, полиске арналған толық нұсқаулық. Оларды төлемге дейін зерделеу қажетті өтемді таңдауға, қате үміттерден аулақ болуға және сақтандыру жағдайынан кейін дұрыс әрекет етуге көмектеседі.

Материал ақпараттық сипатта. Қолданыстағы заңнама, жеке шарт және нақты сақтандырушының ережелері басым болады.