Қазақстанның қаржылық жағдайы: өзекті шолу және 2012 жылғы мұрағат
Материал Қазақстанның негізгі қаржылық көрсеткіштерінің 2026 жылдың ортасындағы қысқаша шолуын және Ұлттық Банктің 2012 жылғы бірінші тоқсандағы толық сақталған статистикасын біріктіреді.
Күндер туралы маңызды ескерту: негізгі тарихи бөлімдегі сандар 2012 жылға қатысты және қазіргі экономиканы сипаттамайды. Ағымдағы шешімдер үшін Ұлттық Банк пен Ұлттық статистика бюросының соңғы деректерін пайдаланыңыз.
2026 жылдың ортасындағы негізгі көрсеткіштер
Инфляция
жылдық 10,3%
2026 жылғы маусымдағы көрсеткіш; айлық инфляция — 0,8%.
Базалық мөлшерлеме
16,75%
Ұлттық Банктің 2026 жылғы 24 шілдедегі шешімі, дәліз ±1 п.т.
Инфляция бойынша нысана
5%
Ұлттық Банктің ақша-кредит саясатының орта мерзімді бағдары.
Жылдық инфляция қатарынан тоғызыншы ай төмендеді: маусымда ол мамырдағы 10,4%-дан кейін 10,3% болды. Азық-түлік инфляциясы 10,4%-ға дейін баяулады, азық-түлікке жатпайтын тауарлар инфляциясы 11,7% деңгейінде сақталды, ал қызметтер инфляциясы 9,0% құрады. Жалпы көрсеткіштің төмендегеніне қарамастан, баға қысымы әлі де айтарлықтай.
Ұлттық Банк 2026 жылғы 24 шілдеде базалық мөлшерлемені жылдық 16,75%-ға дейін төмендетті. Жоғары мөлшерлеме теңгенің жинақ ретіндегі тартымдылығын қолдайды және инфляцияны шектейді, бірақ сонымен бірге бизнес пен халықты кредиттеудің құнына әсер етеді.
Көрсеткіштер сақтандыру нарығы үшін нені білдіреді
- Инфляция жөндеу, медициналық қызметтер, құрылыс материалдары мен қосалқы бөлшектердің құнын арттырады, сондықтан сақтандыру сомаларын үнемі қайта қарап отыру қажет.
- Жоғары пайыздық мөлшерлемелер сақтандырушылардың инвестициялық портфелінің кірістілігіне және клиенттерді қаржыландыру құнына әсер етеді.
- Теңге бағамы импорттық жабдыққа, автомобильдерге, жүктерге және шетелде емделуге байланысты өтемдер үшін ерекше маңызды.
- Экономикалық белсенділік мүлікті, жауапкершілікті, жүктерді, қызметкерлерді және кредиттік тәуекелдерді сақтандыруға сұранысты өзгертеді.
- Төлем балансы мен шикізат бағалары елдің сыртқы тұрақтылығы мен экспорттық салалардың кірістерінде көрініс табады.
Қаржылық шолуды қалай оқу керек
Бір кезеңнің және бір әдіснаманың көрсеткіштерін салыстырыңыз. Жылдық инфляция айдағы баға өсіміне тең емес, базалық мөлшерлеме кредит бойынша бөлшек мөлшерлеме болып табылмайды, ал сауда балансының профициті ағымдағы шоттың профицитін автоматты түрде білдірмейді. Дұрыс қорытынды жасау үшін деректердің құрылымы, серпіні және дереккөзі маңызды.
Ресми дереккөздер
Қазақстан Ұлттық Банкі базалық мөлшерлемені, төлем балансын, резервтерді және ақша-кредит статистикасын жариялайды. Ұлттық статистика бюросы инфляцияны, ЖІӨ-ні, салалық және әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерді орналастырады.
Тарихи шолу: 2012 жылғы бірінші тоқсандағы Қазақстан
Төменде бастапқы талдамалық материал қысқартусыз сақталған. Ол әртүрлі кезеңдердің экономикалық жағдайларын салыстыру үшін пайдалы, бірақ барлық сомалар, пайыздар, мөлшерлемелер мен күтулер 2012 жылға қатысты.
Нәтижесінде Ұлттық Банктің бағалауы бойынша 2012 жылғы 1-тоқсанда тауар экспорты 22,0 млрд АҚШ долларын құрап, 2011 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда 31,7%-ға өсті. Тауар импорты 32,5%-ға ұлғайып, жалпы сомасы 9,7 млрд АҚШ долларынан асты
1. Инфляция
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің ресми деректері бойынша 2012 жылғы сәуірде инфляция 0,7% деңгейінде қалыптасты (2011 жылғы сәуірде – 0,5%). Азық-түлік тауарларының бағасы 0,3%-ға (1,0%-ға), азық-түлікке жатпайтын тауарлар – 0,5%-ға (0,2%-ға) және ақылы қызметтер – 1,2%-ға (0,0%) өсті.
Азық-түлік тауарлары нарығында өткен айда ең көп қымбаттағандар: жұмыртқа – 2,0%-ға, ет және ет өнімдері – 1,0%-ға, оның ішінде сиыр еті – 1,3%-ға, шошқа еті – 1,0%-ға, қант – 0,9%-ға, балық және теңіз өнімдері – 0,4%-ға. Жарма бағасы 4,3%-ға, жемістер мен көкөністер – 1,1%-ға, май мен майлар – 1,0%-ға төмендеді.
Азық-түлікке жатпайтын тауарлар тобында киім мен аяқ киім бағасы 0,2%-ға, дәрі-дәрмектер – 0,2%-ға өсті. Бензин мен дизель отынының құны тиісінше 3,7%-ға және 3,5%-ға өсті.
Ақылы қызметтер тобында тұрғын үй-коммуналдық саладағы қызметтерге төлем 1,6%-ға өсті. Бұл ретте электр энергиясына тарифтер 6,5%-ға, тұрғын үйді жалға алу және суық су – 1,1%-дан, ыстық су және кәріз – 1,0%-дан, тасымалданатын газ – 0,8%-ға, орталық жылыту – 0,5%-ға өсті. Сондай-ақ ақылы қызметтер арасында көлік қызметтерінің бағасы 1,7%-ға, оның ішінде әуе көлігі – 6,7%-ға, темір жол көлігі – 6,2%-ға, мектепке дейінгі және бастауыш білім беру қызметтері – 0,7%-ға, медициналық қызметтер – 0,9%-ға өсті.
2012 жылғы қаңтар-сәуірде инфляция 1,7% құрады (2011 жылғы қаңтар-сәуірде – 4,2%). Азық-түлік тауарлары 2012 жылдың басынан бері 2,0%-ға (7,1%-ға), азық-түлікке жатпайтын тауарлар – 1,3%-ға (1,2%-ға), ақылы қызметтер – 1,8%-ға (3,7%-ға) қымбаттады.
2012 жылғы сәуірде жылдық көріністегі инфляция 4,8% құрады (2011 жылғы желтоқсанда – 7,4%). Соңғы 12 айда азық-түлік тауарлары 3,9%-ға (9,1%-ға), азық-түлікке жатпайтын тауарлар – 5,4%-ға (5,3%-ға), ақылы қызметтер – 5,3%-ға (7,3%-ға) қымбаттады.
2. Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 1-тоқсандағы төлем балансы (алдын ала нәтижелер)
Алдын ала бағалау бойынша 2012 жылғы 1-тоқсанда ағымдағы операциялар шоты 3,8 млрд АҚШ доллары мөлшерінде профицитпен қалыптасты және 2011 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда 65,4%-ға ұлғайды.
Ағымдағы операциялар шоты балансының ұлғаюы бұрынғыдай энергия тасымалдағыштарға әлемдік бағалардың жоғары деңгейі аясында тауар экспорты құнының озыңқы өсуімен қамтамасыз етілді. 2012 жылғы 1-тоқсанда brent маркалы мұнайдың әлемдік бағасы орта есеппен бір баррель үшін 118,6 АҚШ долларын құрады, бұл оның 2011 жылғы 1-тоқсандағы орташа деңгейінен (бір баррель үшін 104,9 АҚШ доллары) 13,1%-ға жоғары. Нәтижесінде Ұлттық Банктің бағалауы бойынша 2012 жылғы 1-тоқсанда тауар экспорты 22,0 млрд АҚШ долларын құрап, 2011 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда 31,7%-ға өсті.
Тауар импорты 32,5%-ға ұлғайып, жалпы сомасы 9,7 млрд АҚШ долларынан асты. Нәтижесінде алдын ала бағалау бойынша есепті кезеңдегі сауда балансы 12,3 млрд АҚШ доллары мөлшерінде оң сальдомен қалыптасты (2011 жылғы 1-тоқсандағы 9,4 млрд АҚШ долларымен салыстырғанда 31,1%-ға өсім), бұл халықаралық қызметтермен және инвестициялық кірістермен жасалған операциялар бойынша ресурстардың нетто-кетуін өтеді.
2012 жылғы 1-тоқсанда қызметтер балансының тапшылығы 1,7 млрд АҚШ долларын құрап, 2011 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда 75,8%-ға ұлғайды, бұл Қашаған кен орнында тәжірибелік-өнеркәсіптік игерудің екінші фазасын іске асырудың жалғасуымен байланысты.
Алдын ала бағалау бойынша 6,2 млрд АҚШ доллары мөлшерінде қалыптасқан инвестициялық кірістер балансының тапшылығы бұрынғыдай тікелей шетелдік инвесторларға 5,8 млрд АҚШ доллары сомасында төленген кірістерге байланысты (2011 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда 5% өсім). Бұл ретте тікелей инвестициялау қатынастарымен байланысты емес кредиторларға сыйақы төлемдері 2012 жылғы 1-тоқсанда 1,5%-ға төмендеді.
Алдын ала бағалау бойынша 2012 жылғы 1-тоқсанда капиталмен және қаржымен жасалған операциялар шотының теріс балансы (қателер мен өткізіп алуларды қоса алғанда) 2,1 млрд АҚШ долларын құрады.
Шетелге тікелей инвестициялар бойынша 0,4 млрд АҚШ доллары мөлшеріндегі нетто-кету қазақстандық кәсіпорындардың өздерінің шетелдік филиалдары мен еншілес ұйымдарының акционерлік капиталын ұлғайтуымен қамтамасыз етілді. 2012 жылғы 1-тоқсанда Қазақстанға шетелдік тікелей инвестициялардың (ШТИ) таза түсімі 2011 жылғы 1-тоқсандағы 4,2 млрд АҚШ долларымен салыстырғанда 4,6 млрд АҚШ долларын құрады.
Қорытындысында 2012 жылғы 1-тоқсанда тікелей инвестициялау операциялары бойынша оң баланс 4,2 млрд АҚШ долларын құрады.
Портфельдік инвестициялар бойынша 4,1 млрд АҚШ доллары мөлшеріндегі нетто-кету ҚР Ұлттық қорының шетелдік активтерінің 4,8 млрд АҚШ долларына өсуімен қамтамасыз етілді.
Банктердің операциялары бойынша 0,8 млрд АҚШ доллары мөлшерінде нетто-кету байқалды. Бұл ретте банк секторының сыртқы активтері негізінен шетелдік шоттардағы қаражаттың ұлғаюы есебінен 0,5 млрд АҚШ долларына өсті. Банктердің сыртқы міндеттемелері бейрезиденттер алдындағы борыштық бағалы қағаздар бойынша міндеттемелерді өтеу нәтижесінде 0,3 млрд АҚШ долларына төмендеді.
3. Халықаралық резервтер және ақша агрегаттары
2012 жылғы сәуірде Ұлттық Банктің халықаралық резервтері ұлғайды. Ұлттық Банктің жалпы халықаралық резервтері 8,5%-ға өсіп, 35,0 млрд АҚШ долларына жетті. Ұлттық Банктің таза халықаралық резервтері 8,6%-ға ұлғайып, 34,5 млрд АҚШ долларын құрады. Ішкі валюта нарығында валюта сатып алу, банктердің Ұлттық Банктегі шетел валютасындағы корреспонденттік шоттарындағы қалдықтардың ұлғаюы, Ұлттық Банктегі Үкімет шоттарына валютаның түсуі Үкіметтің сыртқы борышына қызмет көрсету және алтын-валюта резервтерінің шоттарынан Ұлттық қордың активтерін толықтыру жөніндегі операциялармен ішінара бейтараптандырылды. Нәтижесінде 2012 жылғы сәуірде таза валюталық қорлар (ЕАВ) 10,0%-ға өсті. Алтындағы активтер оның әлемдік нарықтардағы бағасының болмашы төмендеуі кезінде жүргізілген операциялар нәтижесінде 1,7%-ға өсті.
2012 жылғы сәуірде Ұлттық қордың шетел валютасындағы активтерін (алдын ала деректер бойынша 51,0 млрд АҚШ доллары) қоса алғанда, елдің жалпы халықаралық резервтері 6,8%-ға ұлғайып, 86,0 млрд АҚШ долларына жетті.
2012 жылғы сәуірде ақша базасы 6,3%-ға кеңейіп, 3490,2 млрд теңгені құрады. Тар ақша базасы, яғни екінші деңгейдегі банктердің Ұлттық Банктегі мерзімді депозиттерін есепке алмағандағы ақша базасы 8,3%-ға кеңейіп, 3170,7 млрд теңгеге жетті.
2012 жылғы наурызда ақша массасы 3,8%-ға өсіп, 10293,1 млрд теңгеге жетті (жыл басынан бері – 5,6%-ға өсім). Айналыстағы қолма-қол ақша көлемі 1,3%-ға ұлғайып, 1307,8 млрд теңгеге жетті (жыл басынан бері – 4,2%-ға азаю), банк жүйесіндегі депозиттер 4,2%-ға өсіп, 8985,3 млрд теңгеге жетті (жыл басынан бері – 7,2%-ға өсім). Ақша массасының құрылымындағы депозиттердің үлесі 2012 жылғы ақпандағы 87,0%-дан 2012 жылғы наурызда 87,3%-ға дейін ұлғайды. Депозиттер үлесінің өсуінің негізгі себебі айналыстағы қолма-қол ақшаның өсу қарқынымен салыстырғанда депозиттердің неғұрлым жоғары өсу қарқыны болды.
Ақша мультипликаторы 2012 жылғы наурызда тіркелген ақша базасының қысқаруы аясында ақша массасының өсуі салдарынан 2012 жылғы ақпандағы 2,86-дан 2012 жылғы наурыздың қорытындысы бойынша 3,14-ке дейін өсті
4. Валюта нарығы
2012 жылғы сәуірде теңгенің АҚШ долларына бағамы 1 доллар үшін 147,50–148,29 теңге аралығында өзгерді. 2012 жылғы сәуірде теңге 0,1%-ға әлсіреді, ай соңында теңгенің биржалық бағамы доллар үшін 147,894 теңгені құрады.
2012 жылғы сәуірде Қазақстан қор биржасындағы биржалық операциялардың көлемі қосымша сауда-саттықтағы мәмілелерді ескере отырып, 2012 жылғы наурызбен салыстырғанда 13,0%-ға өсіп, 4,7 млрд АҚШ долларын құрады. Биржадан тыс валюта нарығында операциялар көлемі 93,2%-ға өсіп, 2,9 млрд АҚШ долларын құрады.
Тұтастай алғанда ішкі валюта нарығындағы операциялар көлемі 35,2%-ға өсіп, 7,6 млрд АҚШ долларын құрады. 2012 жылғы сәуірде Ұлттық Банк ішкі валюта нарығында негізінен шетел валютасының нетто-сатып алушысы болды.
5. Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы
2012 жылғы сәуірде Қаржы министрлігінің мемлекеттік бағалы қағаздарын орналастыру бойынша 5 аукцион өтті. Оларда 12 айлық МЕККАМ (19,9 млрд теңге), 2 жылдық МЕОКАМ (10,1 млрд теңге), 16 және 20 жылдық МЕУКАМ (10 млрд теңге және 15 млрд теңге), 13 жылдық МЕУЖКАМ (20 млрд теңге) орналастырылды.
Орналастырылған бағалы қағаздар бойынша тиімді кірістілік 12 айлық МЕККАМ бойынша – 1,93%, 2 жылдық МЕОКАМ бойынша – 2,01%, 16 және 20 жылдық МЕУКАМ бойынша тиісінше – 5,00% және 5,50%, 14 жылдық МЕУЖКАМ бойынша инфляция деңгейінен жоғары 0,01% құрады.
2012 жылғы сәуірдің соңында Қаржы министрлігінің айналыстағы бағалы қағаздарының көлемі алдыңғы аймен салыстырғанда 1,3%-ға ұлғайып, 2237,2 млрд теңгені құрады.
Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталары. 2012 жылғы сәуірде Ұлттық Банк ноталарын шығару көлемі 2012 жылғы наурызбен салыстырғанда 43,1%-ға азайып, 102,2 млрд теңгені құрады.
Бұл ретте 3 айлық ноталарды орналастыру бойынша 2 аукцион (57,3 млрд теңге, 18,7 млрд теңге), 6 айлық ноталарды орналастыру бойынша 1 аукцион (13,5 млрд теңге), 9 айлық ноталарды орналастыру бойынша 1 аукцион (12,6 млрд теңге) өтті.
Орналастырылған ноталар бойынша тиімді кірістілік 3 айлық ноталар бойынша –1,02% және 1,05%, 6 айлық ноталар бойынша – 1,53%, 9 айлық ноталар бойынша – 1,80% құрады.
2012 жылғы сәуірдің соңында айналыстағы ноталар көлемі 2012 жылғы наурызбен салыстырғанда 11,70%-ға ұлғайып, 598,5 млрд теңгені құрады.
6. Банкаралық ақша нарығы
2012 жылғы наурызда орналастырылған банкаралық депозиттердің жалпы көлемі 2012 жылғы ақпанмен салыстырғанда 20,4%-ға қысқарып, баламасында 2120,3 млрд теңгені құрады.
Орналастырылған банкаралық теңгелік депозиттердің көлемі 6,5%-ға қысқарып, 645,1 млрд теңгені (орналастырылған депозиттердің жалпы көлемінің 30,4%-ы) құрады. Бұл ретте 2012 жылғы наурызда орналастырылған банкаралық теңгелік депозиттер бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі 0,67%-дан 0,60%-ға дейін төмендеді.
2012 жылғы наурызда Ұлттық Банк банктерден тартқан депозиттердің көлемі ақпанмен салыстырғанда 14,3%-ға төмендеп, 572,4 млрд теңгеге жетті.
2012 жылғы наурызда 2012 жылғы ақпанмен салыстырғанда орналастырылған долларлық депозиттердің көлемі 23,3%-ға төмендеп, 9,3 млрд АҚШ долларын (орналастырылған депозиттердің жалпы көлемінің 64,8%-ы) құрады. 2012 жылғы наурызда орналастырылған долларлық депозиттер бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі 0,12%-дан 0,14%-ға дейін ұлғайды.
2012 жылғы наурызда еуродағы орналастырылған депозиттердің көлемі 46,2%-ға азайып, 0,4 млрд еуроны (орналастырылған депозиттердің жалпы көлемінің 3,7%-ы) құрады. Орналастырылған еуро депозиттер бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі 0,21%-дан 0,44%-ға дейін көтерілді.
Рубльдік депозиттерге орналастыру көлемі болмашы күйінде қалып отыр – орналастырылған депозиттердің жалпы көлемінің 1,1%-ы.
2012 жылғы наурызда шетел валютасындағы банкаралық депозиттердің үлесі орналастырылған депозиттердің жалпы көлемінің 74,1%-ынан 69,6%-ына дейін азайды. Бейрезидент банктерде шетел валютасында орналастырылған депозиттердің үлесі 73,81%-дан 69,6%-ға дейін азайды.
7. Депозит нарығы
2012 жылғы наурызда депозиттік ұйымдардағы резиденттер депозиттерінің жалпы көлемі 4,2%-ға артып, 8985,3 млрд теңгеге жетті (жыл басынан бері 7,2%-ға өсім). Заңды тұлғалардың депозиттері 5,4%-ға өсіп, 6144,6 млрд теңгеге, жеке тұлғалардың депозиттері 1,8%-ға артып, 2840,7 млрд теңгеге жетті.
2012 жылғы наурызда шетел валютасындағы депозиттердің көлемі 3,7%-ға артып, 3024,6 млрд теңгеге, ұлттық валютада 4,5%-ға ұлғайып, 5960,6 млрд теңгеге жетті. 2012 жылғы наурызда теңгедегі депозиттердің үлес салмағы іс жүзінде өзгерген жоқ және 66,3% құрады (2012 жылғы ақпанда – 66,2%).
2012 жылғы наурызда халықтың банктердегі салымдары (бейрезиденттерді қоса алғанда) 1,8%-ға артып, 2870,5 млрд теңгеге жетті. Халық салымдарының құрылымында теңгелік депозиттер 2,9%-ға ұлғайып, 1673,9 млрд теңгеге, шетел валютасындағы депозиттер 0,5%-ға артып, 1196,6 млрд теңгеге жетті. Нәтижесінде теңгелік депозиттердің үлес салмағы 2012 жылғы ақпандағы 57,7%-бен салыстырғанда 58,3%-ға дейін артты.
2012 жылғы наурызда банктік емес заңды тұлғалардың теңгелік мерзімді депозиттері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі 2,4% (2012 жылғы ақпанда – 2,7%), ал жеке тұлғалардың депозиттері бойынша – 8,0% (8,4%) құрады.
8. Кредит нарығы
2012 жылғы наурызда банктердің экономиканы кредиттеуінің жалпы көлемі 1,2%-ға артып, 8934,5 млрд теңгені құрады (жыл басынан бері 1,7%-ға өсім).
2012 жылғы наурызда ұлттық валютадағы кредиттердің көлемі 2,1%-ға артып, 5917,7 млрд теңгеге жетті, шетел валютасында – 0,5%-ға төмендеп, 3016,8 млрд теңгеге жетті. 2012 жылғы наурызда теңгелік кредиттердің үлес салмағы 2012 жылғы ақпанмен салыстырғанда 65,7%-дан 66,2%-ға дейін артты.
2012 жылғы наурызда ұзақ мерзімді кредиттеу 0,7%-ға артып, 7156,3 млрд теңгеге, қысқа мерзімді кредиттеу 2,9%-ға ұлғайып, 1778,2 млрд теңгеге жетті. Нәтижесінде 2012 жылғы наурызда ұзақ мерзімді кредиттердің үлес салмағы 2012 жылғы ақпанмен салыстырғанда 80,4%-дан 80,1%-ға дейін төмендеді.
2012 жылғы наурызда заңды тұлғаларға берілген кредиттер 1,2%-ға ұлғайып, 6556,1 млрд теңгені, жеке тұлғаларға берілген кредиттер 1,0%-ға артып, 2378,5 млрд теңгені құрады. 2012 жылғы наурызда жеке тұлғаларға берілген кредиттердің үлес салмағы іс жүзінде өзгерген жоқ және 26,6% құрады (2012 жылғы ақпан – 26,7%).
2012 жылғы наурызда шағын кәсіпкерлік субъектілерін кредиттеу 3,1%-ға төмендеп, 1323,5 млрд теңгеге жетті, бұл экономикаға берілген кредиттердің жалпы көлемінің 14,8%-ын құрайды.
Салалық бөліністе банктердің экономикаға берген кредиттерінің ең елеулі сомасы сауда (жалпы көлемдегі үлесі – 32,4%), құрылыс (16,0%), өнеркәсіп (12,8%) және ауыл шаруашылығы (5,3%) сияқты салаларға тиесілі.
2012 жылғы наурызда банктік емес заңды тұлғаларға ұлттық валютада берілген кредиттер бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі 11,3% (2012 жылғы ақпанда – 11,2%), жеке тұлғаларға – 20,5% (20,5%) құрады.
9. 2012 жылғы 1-тоқсандағы экономиканың нақты секторы кәсіпорындарының мониторингі нәтижелері туралы
2012 жылғы сәуірде 2012 жылғы 1-тоқсан бойынша экономиканың нақты секторындағы жағдайды бағалау мақсатында кәсіпорындардың кезекті мониторингі жүргізілді. Ел экономикасының негізгі салаларын білдіретін мониторингке қатысушы кәсіпорындардың саны 2011 жылғы 4-тоқсан бойынша сауалнамамен салыстырғанда 2397-ден 2422-ге дейін, оның ішінде орта және ірі кәсіпорындар – 1461-ден 1469-ға дейін ұлғайды.
2012 жылғы 1-тоқсанда теңгенің АҚШ доллары мен еуроға бағамының өзгеруінен шаруашылық қызметіне теріс әсер сезінген кәсіпорындардың үлесі айтарлықтай төмендеді (тиісінше 11,5%-ға және 8,4%-ға дейін), ал ресей рубліне қатысты ұлғайды (11,6%-ға дейін). Кәсіпорындардың басым бөлігі теңгенің осы валюталарға бағамының өзгеруінен шаруашылық қызметіне әсер сезінген жоқ (тиісінше 63,2%, 64,4% және 63,5%).
2012 жылғы 1-тоқсанда кредит алған кәсіпорындардың үлесі болмашы ұлғайды (2011 жылғы 4-тоқсандағы 19,7%-дан 20,4%-ға дейін), бұл ретте банк кредиттері бойынша берешегі бар кәсіпорындардың саны төмендеді (2011 жылғы 4-тоқсандағы 40,9%-дан 38,4%-ға дейін). 2012 жылғы 2-тоқсанда кәсіпорындардың 24,2%-ы кредит алуға жүгінуге ниетті (1-тоқсанда – 22,4%).
Теңгедегі және шетел валютасындағы кредиттер бойынша орташа пайыздық мөлшерлемелер іс жүзінде өзгермегеніне қарамастан (тиісінше 12,7% және 10,7%), кәсіпорындардың инвестициялық белсенділігі белгілі бір деңгейде төмендеді. Бұған инвестицияларды қаржыландырмаған кәсіпорындар үлесінің айтарлықтай ұлғаюы (2011 жылғы 4-тоқсандағы 34,4%-дан 38,9%-ға дейін) дәлел.
Тұтастай алғанда экономиканың нақты секторы бойынша кәсіпорындардың дайын өнімге сұранысы айтарлықтай төмендеді. Сұраныстың төмендегенін респонденттердің 25,7%-ы (2011 жылғы 4-тоқсанда – 19,6%) атап өтті, ал оның ұлғайғанын кәсіпорындардың тек 19,8%-ы (2011 жылғы 4-тоқсанда – 25,2%) атап өтті. Сұраныстың ұлғаюы тек "электр энергиясын, газ бен суды өндіру және бөлу" саласында байқалды. 2012 жылғы 2-тоқсанда жалпы алғанда сұраныстың айтарлықтай ұлғаюы күтіледі (кәсіпорындардың 27,8%-ы ұлғаюын, 8,8%-ы төмендеуін күтеді).
2012 жылғы 1-тоқсанда кәсіпорындардың дайын өнімге баға өсу қарқыны болмашы ұлғайды. Өсу қарқынының ұлғаюы экономиканың барлық салаларында байқалды, тек "қонақ үйлер мен мейрамханалар" саласында олардың төмендеуі тіркелді. Қарқынның ең көп ұлғаюы тау-кен өндіру өнеркәсібінде болды. 2012 жылғы 2-тоқсанда баға өсу қарқынының ұлғаю үрдісі жалғасады деп күтіледі. Бағаның ең көп өсуі "электр энергиясын, газ бен суды өндіру және бөлу" саласында және тау-кен өндіру өнеркәсібінде күтіледі.
2012 жылғы 1-тоқсанда шикізат пен материалдарға баға өсу қарқыны болмашы ұлғайды. Тұтастай алғанда іріктеме бойынша шикізат пен материалдар бағасының өскенін атап өткен кәсіпорындардың үлесі 54% құрады, ал кәсіпорындардың тек 1,7%-ы бағаның төмендегенін атап өтті. 2012 жылғы 2-тоқсанда баға өсуінің баяулауы күтіледі (тиісінше 46,2% және 1%).
2012 жылғы 1-тоқсанда сатудың орташа рентабельділігі (салық салынғанға дейін) ұлғайғанына қарамастан (2011 жылғы 4-тоқсандағы 44,1%-дан 45,9%-ға дейін), тұтастай алғанда нақты сектордың қаржылық жағдайы біршама нашарлады: төмен рентабельді және залалды кәсіпорындардың үлесі 26,2%-ға дейін ұлғайды (2011 жылғы 4-тоқсандағы 24,1%-дан), тиісінше орта және жоғары рентабельді кәсіпорындардың үлесі 73,8%-ға дейін төмендеді (2011 жылғы 4-тоқсандағы 75,8%-дан).
Тарихи деректерді қалай пайдалануға болады
Мұрағаттық статистика ұзақ мерзімді өзгерістерді талдауға көмектеседі: инфляция құрылымын, шикізат экспортының рөлін, депозиттердің долларлануын, кредиттеуді және кәсіпорындардың көңіл-күйін салыстыруға мүмкіндік береді. Алайда әртүрлі жылдардың номиналды сомаларын инфляцияны, валюта бағамын және әдіснамадағы өзгерістерді ескермей салыстыруға болмайды.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының қаржылық жағдайын көрсеткіштердің жиынтығы бойынша бағалау керек. 2026 жылдың ортасында инфляция баяулап келеді, бірақ нысанадан жоғары күйінде қалып отыр, ал ақша-кредит жағдайлары қатаң болып сақталуда. Сақтандыру үшін бұл өзекті сақтандыру сомаларының, залал құнын шынайы бағалаудың және қорғанысты үнемі қайта қарап отырудың қажеттілігін білдіреді.
2026 жылғы деректер жаңарту күніне қолжетімді ресми жарияланымдар бойынша келтірілген. Материал инвестициялық ұсыным немесе қаржылық болжам болып табылмайды.