Бұл бетте Қазақстанда 2017 жылғы 1 қаңтардан бастап белгіленген негізгі әлеуметтік-қаржылық көрсеткіштер келтірілген. Материал тарихи анықтама ретінде сақталған: 2017 жылғы мәндерді 2026 жылы есептеулер, айыппұлдар, жәрдемақылар, салықтар немесе сақтандыру төлемдері үшін қолдануға болмайды.
2017 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылған көрсеткіштер
«2017–2019 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2016 жылғы 29 қарашадағы № 25-VI Қазақстан Республикасының Заңымен мынадай шамалар белгіленген болатын:
| Көрсеткіш | 2017 жылғы мөлшері |
|---|---|
| Жалақының ең төменгі мөлшері | 24 459 теңге |
| Мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі | 12 802 теңге |
| Зейнетақының ең төменгі мөлшері | 28 148 теңге |
| Айлық есептік көрсеткіш (АЕК) | 2 269 теңге |
| Ең төменгі күнкөріс деңгейі | 24 459 теңге |
АЕК не үшін қолданылады
Айлық есептік көрсеткіш заңнамада тікелей көзделген жағдайларда: жекелеген жәрдемақыларды, мемлекеттік баждарды, айыппұлдарды, салықтық шамаларды және өзге де төлемдерді есептеу үшін пайдаланылады. Егер құжатта сома АЕК-пен көрсетілсе, ақшалай баламасы әдетте заңда белгіленген күні қолданыста болған мән бойынша айқындалады.
Мысалы, 2017 жылы 10 АЕК 22 690 теңгені құрады. Бірақ басқа жылға осындай шаманы есептеген кезде, егер арнайы норма өзге тәртіпті көздемесе, дәл сол жылдың АЕК-ін пайдалану қажет.
Көрсеткіштер сақтандырумен қалай байланысты
Төлемдердің кейбір лимиттері, шектері, жауапкершілік мөлшерлері және оңайлатылған реттеу шарттары АЕК-пен көрсетілуі мүмкін. Сондықтан сақтандыру жағдайы кезінде оқиғаның күнін және тиісті кезеңде қолданыста болған заң редакциясын анықтау маңызды. АЕК-тің ескі санын ағымдағы шамаға механикалық түрде көбейту қате нәтиже беруі мүмкін.
Міндетті сақтандыру түрлері бойынша қызметтерді тиісті лицензиясы бар сақтандыру компаниялары ғана көрсетеді. Сыйлықақы мен төлемнің мөлшері бейінді заң мен шарт бойынша есептеледі; жалпы бюджеттік көрсеткіштер заңнама оларға тікелей сілтеме жасайтын жерде ғана қолданылады.
2026 жылғы көрсеткіштермен салыстыру
Номиналдық мәндердің өзгеруін түсіну үшін мұрағаттық деректерді 2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңмен салыстыруға болады. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап мыналар белгіленген:
- ең төменгі жалақы — 85 000 теңге;
- ең төменгі базалық зейнетақы төлемі — 35 596 теңге;
- ең төменгі зейнетақы — 69 049 теңге;
- АЕК — 4 325 теңге;
- ең төменгі күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге.
Бұл салыстыру анықтамалық сипатта. Номиналдық көрсеткіштің өсуі өз алдына нақты сатып алу қабілетінің өзгеруін көрсетпейді: экономикалық талдау үшін инфляция, шығыстар құрылымы және табыстар динамикасы қосымша ескеріледі.
Есептеу үшін дұрыс көрсеткішті қалай таңдауға болады
- Нақты не есептелетінін анықтаңыз: баж, айыппұл, жәрдемақы, сақтандыру лимиті немесе өзге төлем.
- АЕК санын немесе басқа көрсеткішті белгілейтін норманы табыңыз.
- Заң бойынша шама қолданылатын күнді анықтаңыз.
- Тиісті жылдың бюджет туралы заңын тексеріңіз.
- Есептеуде формула мен дереккөзді тіркеңіз.
Жиі кездесетін қателер
- ағымдағы төлем үшін 2017 жылғы көрсеткішті пайдалану;
- АЕК, ең төменгі жалақы және ең төменгі күнкөріс деңгейін шатастыру;
- норманы тексермей, тарихи оқиғаға ағымдағы АЕК-ті қолдану;
- заңның орнына бейресми кестеге сілтеме жасау;
- түзетулер мен арнайы есептеу қағидаларын елемеу.
Ең төменгі жалақы, ең төменгі күнкөріс деңгейі және АЕК-тің айырмашылығы
Бұл үш көрсеткішті жиі шатастырады, дегенмен әрқайсысының өз мақсаты бар. Ең төменгі жалақы — жұмыс уақытының нормасын толық өтеген жұмыскердің айлық еңбекақысының төменгі шегі; оған жекелеген әлеуметтік және салықтық нормалар да сілтеме жасайды. Ең төменгі күнкөріс деңгейі негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қажетті табыстың ең төменгі деңгейін сипаттайды және әлеуметтік көмектің жекелеген түрлеріне құқықты айқындау кезінде пайдаланылады. АЕК — заңнама баждардың, айыппұлдардың, жәрдемақылардың және кейбір лимиттердің мөлшерлерін ол арқылы білдіретін шартты есептік бірлік.
2017 жылы ең төменгі жалақы мен ең төменгі күнкөріс деңгейі сәйкес келді — әрқайсысы 24 459 теңге. Бұл сәйкестік көрсеткіштерді өзара алмастырылатын етпейді: әр құжатта нормада аталған көрсеткішті дәл қолдану керек.
Ресми мәндерді қайдан тексеруге болады
Бастапқы дереккөз — тиісті үш жылдық кезеңге арналған республикалық бюджет туралы заң. Оның өзекті және тарихи редакцияларын «Әділет» нормативтік құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесінен (adilet.zan.kz) қарау ыңғайлы: онда қандай өзгерістер енгізілгені және олардың қай күннен бастап қолданылатыны көрінеді. Бөгде кестелер мен жаңалық жарияланымдары жылдам бағдарлау үшін жарайды, бірақ құқықтар мен міндеттерге қатысты есептеулер үшін заңның мәтіні қажет.
Сақтандыру шарттарында кездесетін терминдердің мағынасын сақтандыру терминдерінің сөздігінен нақтылауға болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
2017 жылғы АЕК 2017 жылы болған оқиғаға қолданыла ма?
Әдетте, иә: егер норма есептеуді оқиғаның немесе міндеттеменің туындау күнімен байланыстырса, сол күні қолданыста болған мән қолданылады. Алайда жекелеген заңдардың арнайы қағидалары өзге тәртіп белгілеуі мүмкін, сондықтан норманы толық оқу керек.
Бюджеттік көрсеткіштер ерікті полистің құнына әсер ете ме?
Тікелей — әдетте жоқ. Ерікті сақтандыру бойынша сыйлықақы сақтандыру компаниясының тарифтерімен және шарттың талаптарымен айқындалады. Жанама түрде баға мен табыс деңгейі мүліктің, жөндеудің және емделудің құнына, демек, сақтандыру сомасын таңдауға да әсер етеді.
Ескі шартта сома АЕК-пен көрсетілсе, не істеу керек?
Шарт немесе заң АЕК-ті теңгеге қай күнге қайта есептеуді талап ететінін тексеріңіз. Егер бұл мәтіннен түсініксіз болса, өтініш бермес бұрын тәртібін сақтандырушыдан нақтылаңыз немесе кеңес алыңыз.
Қысқаша қорытынды
2017 жылғы қаржылық көрсеткіштер мұнда мұрағаттық анықтама ретінде берілген және бастапқы мәндерді толық сақтайды: ең төменгі жалақы мен ең төменгі күнкөріс деңгейі — 24 459 теңге, базалық зейнетақы төлемі — 12 802 теңге, ең төменгі зейнетақы — 28 148 теңге, АЕК — 2 269 теңге. Ағымдағы есептеулер үшін тиісті жылдың ресми көрсеткіштерін пайдаланыңыз.